Profiel

Fathi Bashagha wil het verscheurde Libië herenigen als president. Nu nog verkiezingen

De 58-jarige Fathi Bashagha is wat Europa betreft de gedroomde president van Libië. Kan hij het land met twee staatshoofden en een wildgroei aan milities herenigen, áls de verkiezingen al doorgaan?

Fathi Bashagha, presidentskandidaat in Libië. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Fathi Bashagha, presidentskandidaat in Libië.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Rome. Parijs. Brussel. Zometeen Berlijn. Maar nu eerst Den Haag. Fathi Bashagha (59) is op politieke tournee in Europa. Bashagha – pak, brilletje, intellectueel voorkomen – wil de nieuwe president van Libië worden. En Europese overheden willen niets liever dan dat hij wordt gekozen.

In Den Haag rolde het ministerie van Buitenlandse Zaken deze week de rode loper uit. Bashagha is een ‘goede partner van Nederland’, laat een woordvoerder van het departement desgevraagd weten. De presidentskandidaat is ontvangen op ‘hoogambtelijk niveau’ om de situatie in Libië te bespreken.

Met de Nederlandse overheid is hij onder meer in gesprek over ‘havenmanagement’, vertelt Bashagha via een videoverbinding. Hij hoopt Nederlandse hulp te krijgen bij het opknappen van Libische havens. Een plan dat nog onder dictator Moammar Kadhafi was bedacht, maar vanwege de revolutie in 2011 in de ijskast belandde, wordt weer afgestoft. Ook is gesproken over projecten voor ‘schone energie’. En een plan om van Libië een ‘handelsknooppunt’ te maken met Nederlandse en Europese steun.

Een medewerker van een Nederlands pr-bureau luistert mee. Overal in Europa werkt Bashagha samen met pr-bureaus, die interviews voor hem regelen in kranten.

Burgeroorlogen

Is Bashagha de man die Libië kan redden? Het mag een klein wonder heten als er in Libië inderdaad presidentsverkiezingen worden gehouden – ze zijn gepland voor december van dit jaar. Na de dood van Kadhafi in 2011 is Libië van burgeroorlog naar burgeroorlog gestruikeld. Het trieste resultaat: een land verdeeld in een westen en een oosten, met twee hoofdsteden (Tripoli respectievelijk Benghazi), twee regeringen, twee staatshoofden (premier Abdelhamid Dbeibeh in Tripoli, legercommandant Khalifa Haftar in Benghazi) en een wildgroei aan milities.

Zoals wel meer Libische politici werkte Bashagha ooit voor een verbond van milities in de strijd tegen Kadhafi. Hij is een zakenman uit Misrata, de welvarende handelsstad van Libië. Toen in 2016 Islamitische Staat (IS) oprukte naar Misrata, stuurde de stad tot verbijstering van zo’n beetje de hele wereld zijn zonen naar het front om de terreurbeweging in te maken. Met succes. Zo’n stad. Niet zeuren maar doen, dat werk. Het maakt Misrata in Libië tot een machtsblok van betekenis.

Libië is zeer corrupt. Bashagha sprak zich na de dood van Kadhafi algauw uit tegen corruptie. Dit valt in de smaak bij de Verenigde Staten en Europa. In de Libische politiek is het buitenland allesbepalend. Al sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw proberen de Verenigde Naties (VN) om de ergste chaos in Libië te stelpen, zonder blijvend succes.

Aanslag

De vorige premier van de regering in Tripoli, Fayez Sarraj, is door de VN in 2016 zelfs letterlijk met een bootje aan land gezet. Vervolgens maakte hij helaas vooral indruk met nietsdoen. Bashagha, zijn minister van Binnenlandse Zaken, stak daarbij gunstig af. Hij was de enige in de regering-Sarraj die de strijd aanging met een kartel van milities dat Tripoli in feite in handen heeft. Het leidde tot een breuk tussen Sarraj en Bashagha. De milities haten Bashagha. In februari pleegden ze, stelt hij, een aanslag op hem.

Wanneer hij president wordt, moeten de milities hun wapens inleveren, zegt Bashagha. Met ‘industriële en zakelijke projecten’ moeten de militiestrijders worden verleid tot een burgerbestaan. En als ze dat niet willen? Dan wordt met hen afgerekend door ‘de kracht van de wet’. Na de verkiezingen heeft Libië immers ‘een sterke overheid, gekozen door de bevolking’.

Ook de milities in zijn thuisstad Misrata zullen worden ontwapend, stelt hij. ‘Want anders is de president niet eerlijk en rechtvaardig.’ Een uitdaging voor Bashagha wordt het krijgen van genoeg steun in Misrata. In maart, toen in Libië een tijdelijke nieuwe premier werd verkozen, legde hij het af tegen zijn stadsgenoot Abdelhamid Dbeibeh. Die was mogelijk net iets populairder bij de elite van Misrata.

Miljardenfraude

Her en der werd ook de corrupte hand vermoed van Ali Dbeibeh, de neef van de premier. Ali wordt verdacht van miljardenfraude. ‘Mogelijk is het proces niet helemaal begrepen’, laat Bashagha zich alleen ontvallen. Terugblikken heeft geen zin. Hij richt zich vol op de race voor het hoogste ambt. Voor de verkiezingen moeten nog veel obstakels worden genomen, maar cynisch doen lost ook niks op. Als zijn buitenlandse tournee erop zit, gaat hij in Libië op campagne. ‘Ik ga met mensen praten. Gemeenten bezoeken in het westen en oosten. En er zal een campagne komen op sociale media.’

Kom bij Bashagha niet aan voor kritiek op Haftar, de veldmaarschalk die in Benghazi zijn eigen ministaatje heeft opgetrokken. De internationale vrees is dat Haftar een voor hem nadelige verkiezingsuitslag zal negeren. Welnee, stelt Bashagha. ‘Iedereen gaat de uitkomst van het verkiezingsproces accepteren.’ En dan doet hij een uitspraak waar buitenlandse diplomaten hem wel om kunnen zoenen: ‘Na de verkiezingen zal Libië weer één land zijn.’

Verkiezingen in Libië

Op 24 december zijn in Libië presidentsverkiezingen gepland. Het zijn de eerste presidentsverkiezingen ooit in Libië, dat onafhankelijk is sinds 1951. Voor de staatsgreep van Kadhafi in 1969 was Libië een monarchie. Koning Idris al Senussi (1889-1983) werd door Kadhafi verbannen.

Op 23 juni vindt in Berlijn een conferentie plaats om de verkiezingen voor te bereiden. De regering van premier Dbeibeh zal aanwezig zijn, evenals de vijf leden van de VN-Veiligheidsraad. Ook van de partij: Turkije en de Verenigde Arabische Emiraten, allebei militair actief in Libië, en oud-koloniale machthebber Italië.

Onduidelijk is of aan de voorwaarden voor verkiezingen kan worden voldaan. Een eis is dat buitenlandse strijders uit Turkije, de Verenigde Arabische Emiraten, Syrië en Rusland binnen negentig dagen vertrekken uit Libië. Tot nu toe geven de betrokken landen geen gehoor. Daarnaast is veel onduidelijk over hoe de verkiezingen in hun werk gaan. Wordt de president rechtstreeks gekozen, of indirect via het parlement? De VN willen directe verkiezingen, maar de kieswet is nog niet aangenomen.