Farmaceute wil betere voorlichting voor vrouwen over afwijkingen aan ongeboren vrucht Middel Neotigason blijkt net zo onveilig als voorganger

Het is verre van zeker dat vrouwen die het geneesmiddel Neotigason gebruiken, twee jaar nadat het gebruik van het middel is gestaakt, veilig zwanger kunnen worden, zoals de bijsluiter vermeldt....

Van onze medewerker

Maarten Evenblij

AMSTERDAM

Dat concludeert de farmaceute drs M. Sturkenboom in een onderzoek waarop zij vandaag promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen. Neotigason wordt geslikt door mensen met ernstige huidaandoeningen, zoals psoriasis en ichthyosis. Naar schatting gebruiken in Nederland zo'n vierhonderd vrouwen in de vruchtbare leeftijd dit medicijn.

Neotigason is de opvolger van Tigason, dat in 1989 uit de handel genomen werd omdat het zeer lang in het lichaam aanwezig blijft en dan ernstige schade aan de zich ontwikkelende vrucht veroorzaakt. Afwijkingen aan het gezicht (zoals ontbrekende oren en een te smalle kaak), aan het hart en de hersenen (verminderde intelligentie) en aan de ledematen (ontbrekende tenen en vingers en vergroeiingen in de gewrichten) komen voor bij baby's van vrouwen die tijdens of enkele jaren vóór de zwangerschap Tigason gebruikten.

Neotigason heeft die schadelijke bijwerkingingen weliswaar ook, maar dit middel wordt sneller door het lichaam uitgescheiden. Eind 1990 kwam Neotigason echter in opspraak, omdat bleek dat het middel in het lichaam van veel vrouwen voor een deel wordt omgezet in Tigason. Om die reden werd toen geadviseerd dat Neotigason-gebruiksters net als bij Tigason na staken van het gebruik nog twee jaar zouden moeten wachten alvorens zwanger te worden. Pas dan zou Neotigason volledig uit het lichaam zijn verdwenen.

Sturkenboom constateert na onderzoek van bijna tweehonderd vrouwen die Neotigason gebruikten, dat dit advies niet juist is. 'De schadelijke verbinding lijkt bij een grove analyse wel uit het bloed verdwenen, maar als je nauwkeuriger gaat meten, tref je de stof nog steeds aan. En omdat er niets bekend is over een drempelwaarde waaronder er geen schade aan de vrucht ontstaat, mag je beslist niet zeggen dat je na twee jaar veilig zwanger kunt worden.'

Belangrijk is ook, aldus Sturkenboom, dat Neotigason zich in het vet ophoopt. Bij vermindering van de hoeveelheid lichaamsvet, bijvoorbeeld onder invloed van een dieet of vasten - wat kan gebeuren bij zwangerschapsmisselijkheid - kan het geneesmiddel vrijkomen uit het vet en kunnen de waarden ervan in het bloed omhoog schieten. Neotigason gedraagt zich net als het bestrijdingsmiddel DDT, dat zich eind jaren zestig ophoopte in het vet van zeehonden. Veel dieren stierven, toen zij onder voedselarme omstandigheden hun vetreserves aanspraken.

Sturkenboom vindt dat niet alleen het bloed van een patiënte moet worden gecontroleerd op de aanwezigheid van Neotigason, maar ook het vetweefsel. Pas dan zou er een advies over een eventuele zwangerschap kunnen worden gegeven.

De baby's van Neotigason-gebruiksters die Sturkenboom heeft kunnen onderzoeken, bleken allemaal in meer of mindere mate afwijkingen te vertonen, ook baby's die langer dan twee jaar na het stoppen van de kuur werden verwekt. Een relatief groot aantal vrouwen was ongewenst zwanger geworden door falende anticonceptie.

Sturkenboom: 'De arts die een vrouw Neotigason voorschrijft, moet er absoluut zeker van zijn dat ze niet zwanger is, niet alleen door een zwangerschapstest, maar ook door te wachten op de eerstvolgende menstruatie. Uit mijn onderzoek bleek dat slechts bij 4 procent van de vrouwen een zwangerschapstest was uitgevoerd voordat Neotigason werd voorgeschreven. Daarnaast dienen artsen en apothekers de anticonceptie te waarborgen en te bewaken, bijvoorbeeld door het voorschrijven van een betrouwbaar middel.'

Hoe het lichaam Neotigason omzet in het schadelijker Tigason is onduidelijk. Wel heeft Sturkenboom ontdekt dat meer dan twee glazen alcohol per dag, vet eten, overgewicht en bepaalde geneesmiddelen de omzetting bevorderen. Sturkenboom concludeert dat er in feite veel te weinig bekend is over de effecten van Neotigason op het embryo om het geneesmiddel aan vrouwen in de vruchtbare leeftijd voor te schrijven.

De fabrikant van Neotigason, Hoffmann-La Roche, vindt dat Sturkenboom nodeloos paniek zaait. Het schadelijke middel zit immers veilig opgeborgen in het lichaamsvet. In de praktijk is er echter altijd uitwisseling tussen vet en bloed, zegt Sturkenboom. Niemand weet wat er precies tijdens de zwangerschap met de in het vetweefsel opgeslagen stoffen gebeurt.

Meer over