NieuwsMenzis

Farmaceut moet Menzis betalen voor onterecht vasthouden aan patent

Farmaceut AstraZeneca heeft met haar octrooien de prijs van een medicijn tegen psychoses te lang te hoog gehouden, en daarmee zorgverzekeraar Menzis benadeeld. AstraZeneca moet vanwege die ‘ongerechtvaardigde verrijking’ Menzis het te veel betaalde bedrag terugbetalen. 

AstraZeneca gaat zich na het vonnis beraden op verdere stappen.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Dat heeft de rechtbank woensdag geoordeeld in een opmerkelijk vonnis, waar het een jaar de tijd voor nodig heeft gehad.

Het is voor het eerst en opvallend dat een zorgverzekeraar met succes een geneesmiddelenfabrikant aanklaagt voor misbruik van het octrooirecht. Menzis spreekt van een ‘unieke uitspraak die alle Nederlanders raakt’. Volgens Maurits Westerik, octrooiadvocaat bij Coupry advocaten (niet betrokken bij deze zaak) en universitair docent in Delft en Leiden, is de uitspraak ‘echt wel even slikken voor de farmaceutische industrie. Dit gaat zeker andere zorgverzekeraars, ziekenhuizen en overheden op gedachten brengen.’

AstraZeneca zegt in een summiere reactie verrast te zijn door het oordeel en zich te beraden op verdere stappen. Al gaf de advocaat van AstraZeneca tijdens de zitting een jaar geleden met veel aplomb aan dat wanneer Menzis in het gelijk gesteld ging worden, sowieso hoger beroep zou volgen.

Seroquel

De zaak draait om het middel Seroquel, met daarin de stof quetapine, dat helpt bij psychoses. Vlak voordat het octrooi in 2012 op dat medicijn verliep, bracht AstraZeneca een nieuwe variant op de markt; hetzelfde middel, maar met vertraagde afgifte, zodat patiënten het maar één keer per dag hoefden te slikken.

Ook voor die variant had AstraZeneca octrooi (en dus de exclusieve rechten) verkregen, maar dat werd door het gerechtshof in 2014 in hoger beroep vernietigd: die vertraagde afgifte – een bekende toepassing in geneesmiddelen – was niet innovatief genoeg om als nieuwe uitvinding aangemerkt en met een octrooi beschermd te worden. Zonder dat octrooi konden generieke geneesmiddelenfabrikanten het middel gaan produceren, waarop de prijs met meer dan 90 procent daalde. 

Evergreening

Menzis zag in de gang van zaken een typisch gevalletje ‘evergreening’, het farmaceutische trucje waarmee fabrikanten hun middelen steeds een klein beetje veranderen en octrooieren om zo lang mogelijk marktexclusiviteit te behouden, en dus een zo hoog mogelijke prijs kunnen vragen. 

Zij spande daarom een rechtszaak aan. Menzis betaalt de medicijnen voor zijn verzekerden, en vond het onterecht dat zij nu met een hogere premie worden opgezadeld omdat een farmaceut twee jaar onterecht een hoge prijs kon vragen.

De zorgverzekeraar eiste het verschil in kosten terug tussen het goedkoopste generieke middel en de prijs die het AstraZeneca moest betalen voor de periode tussen 2012 en 2014, de periode tussen het aflopen van het eerste octrooi en de beslissing van het hof. 

De rechtbank geeft Menzis nu voor een belangrijk deel gelijk en verwijt de farmaceut dat zij haar octrooien op de Nederlandse markt met hand en tand bleef verdedigen in die periode waarin op basis van buitenlandse vonnissen al serieuze twijfel was over de geldigheid van het tweede octrooi. Toch bleef AstraZeneca, onder andere via een kortgeding, concurrenten weren van de markt – naar later bleek dus onterecht – en kon zo de oude, te hoge prijs blijven voeren. 

Korte metten

De rechter maakt daarmee korte metten met de gedachte dat ‘je met een octrooi alles maar mag doen omdat je een legaal monopolie hebt’, zegt octrooi-specialist Westerik. ‘Normaal vochten farmaceuten en generieke fabrikanten deze vorm van evergreening onderling uit: is het octrooiwaardig of niet? Met deze uitspraak is duidelijk dat ze het ook met derden aan de stok kunnen krijgen. Dat is echt een shift in het denken over octrooien.’

Het gaat daarbij niet om de schadevergoeding zelf, zegt Westerik, die veel lager dan de geëiste vier miljoen zal uitpakken. ‘Dat is geen geld voor een farmaceut, het precedent van de uitspraak is veel serieuzer: het spanningsveld tussen zorg en farmaceuten verschuift.’

Meer over deze rechtszaak

Rechtszaak Menzis tegen AstraZeneca past in ‘hoognodige discussie over ethiek farmaceuten’

Vals spel in de farmacie: de pil is hetzelfde, de prijs een veelvoud.

Dure medicijnen: wat klopt er van de argumenten van de farmaceutische industrie?

Meer over