FACT's Naakte Stad lijkt op lezingencyclus

De naakte stad met teksten van Brecht, Camus en Feld door FACT, regie: Arie de Mol. In: Schouwburg Rotterdam, 22 mei....

Banieren met dichtregels van de Amerikaan William Burroughs hangen boven de speelvloer. Thanks for the American Dream/to vulgar and falsify/until the bare lies shine through. Woede spreekt eruit jegens de schijndemocratie in Amerika, 'een land vol klootzakken'. Zijn woorden vormen het decor voor De naakte stad, een voorstelling die Arie de Mol uitbrengt bij FACT.

Het is een drieluik met de ondertitel 'Drie manieren om te overleven'. Want hoe hou je je overeind in een wereld waarin het afgelopen is met hooggestemde idealen? Aan de hand van teksten van Brecht en Camus zet de jonge regisseur De Mol het huidige gebrek aan engagement af tegen het verleden.

Eerst komt Brecht aan het woord. Der Brotladen, een onvoltooide schets uit 1930, gaat over het uitzichtloze gevecht van de eenling tegen het kapitalistische systeem. De mens wordt gedwongen zich van medeleven te onthouden, anders gaat hij er zelf onderdoor.

Stapsgewijs toont Brecht hoe de weduwe Queck op straat komt te staan omdat haar werkgever wordt bedreigd met een faillissement. De man wentelt zijn geldgebrek af op de vrouw die hem jarenlang van dienst is geweest. Voor ze het weet is ze haar meubels en haar kinderen kwijt, maar al heeft ze geen dak meer boven haar hoofd, niemand wil haar helpen.

Het is een krachtig lesje in maatschappelijke verhoudingen dat op Brechtiaanse wijze in scène is gezet. Na elk fragment geeft Michel van Dousselaere commentaar en uitleg alsof hij een sociaal mechanisme demonstreert aan het publiek. Er valt af en toe flink te lachen, Gusta Geleijnse, Ria Marks en Daphne de Bruin als de weduwe zetten rake types neer. De theatrale kracht van Brecht is ongebroken.

Vervolgens scharen de spelers zich aan een lange tafel voor De Rechtvaardigen van Camus. Een groep terroristen staat op het punt een aanslag te plegen op de grootvorst. Wie de bom moet gooien is nog een strijdpunt. Uiteindelijk is Janek, een romantische ziel, de aanwezen persoon. Maar hij faalt, er zaten kinderen in het rijtuig.

Als zijn tweede poging is gelukt, wordt hij gearresteerd en in de gevangenis geconfronteerd met zijn toekomstige beul en de vrouw van het slachtoffer. Al die ontmoetingen worden simpelweg gespeeld aan dezelfde tafel. Een personage dat verdwijnt, staat op. Wie aan bod is, leunt naar voren en praat.

De keuze voor zo'n statische vorm legt alle nadruk op de tekst, maar haalt tegelijkertijd de theatrale kracht weg uit het stuk. Daarmee wordt de vraag waar het Camus om te doen is - rechtvaardigt verzet tegen maatschappelijk onrecht elke moord? - puur cerebraal. Als toeschouwer denk je mee, maar de emotie blijft buiten schot.

Bij wijze van toetje sluiten de spelers de avond af met aarzelende statements over de manier waarop zij met de rotzooi in de wereld omgaan. Het zijn teksten van Paul Feld, maar bij zijn legendarische voorgangers steekt hij onthutsend bleek af. De gestamelde bekentenissen over automatische giro-afschrijvingen naar Greenpeace of een behoefte aan innerlijke groei zijn beschamend mager.

De keuze voor een onderwerp als dit is moedig. Te vaak kiest de jonge generatie theatermakers voor veilig amusement. Inhoudelijk zou De naakte stad je flink door elkaar moeten schudden, maar zeker dat onbeduidende slot veroorzaakt het tegendeel. Daarbij is de vorm zo weinig beeldend dat je na afloop eerder het gevoel hebt een lezingencyclus te hebben bijgewoond dan theater waar de hartekreet van een generatie vanaf spat.

Marian Buijs

Meer over