Vier vragen

Facebook is medeverantwoordelijk voor bestorming Capitool, claimt oud-medewerker

Facebook is medeverantwoordelijk voor de bestorming van het Capitool, omdat het bewust te weinig doet aan het verspreiden van desinformatie. Dit claimt een klokkenluider, die voorheen werkzaam was bij de afdeling ‘politieke desinformatie’ van het bedrijf.

Frances Haugen tijdens haar interview voor 60 Minutes. Beeld via REUTERS
Frances Haugen tijdens haar interview voor 60 Minutes.Beeld via REUTERS

Wie is deze klokkenluider?

Frances Haugen (37) kwam in juni 2019 bij Facebook in dienst bij het team dat de verspreiding van desinformatie moet aanpakken. Eerder werkte de datawetenschapper onder andere bij Pinterest en Google. Haugen, zo bleek zondag in CBS-programma 60 Minutes, is de persoon achter de interne documenten op basis waarvan The Wall Street Journal vorige maand al een serie artikelen over Facebook publiceerde. Een van de onthullingen van de krant was dat Facebook uit eigen onderzoek weet dat zijn fotoplatform Instagram schadelijk voor jonge meisjes kan zijn. Dit artikel leidde tot een hoorzitting van het Congres.

Haugen besloot dit jaar Facebook te verlaten en heeft sindsdien de missie, zo zegt ze op haar site, sociale media weer gezond te maken. Ze gelooft dat alle problemen oplosbaar zijn. Maar dan zullen bedrijven als Facebook wel gereguleerd moeten worden. Dinsdag zal Haugen ook getuigen in het Congres over de impact die haar voormalige werkgever op jonge gebruikers heeft.

Wat beweert ze over Facebook?

Haar hoofdboodschap: bij Facebook draait werkelijk alles om geld verdienen en optimalisatie van het aantal gebruikers en de tijd die ze op het platform doorbrengen. Dit zou op zich geen probleem hoeven te zijn, ware het niet dat de optimalisatie-algoritmes extreme en polariserende berichten naar boven halen. Facebook ‘betaalt voor zijn winsten met onze veiligheid’, aldus Haugen zondag. Ze vergelijkt Facebook ook met andere techbedrijven waar ze met algoritmes en optimalisaties werkte. ‘Bij Facebook was het substantieel erger dan wat ik daarvoor meemaakte.’ Als concreet voorbeeld noemt ze de bestorming van het Capitool in Washington, begin januari. Nadat Facebook in 2018 zijn algoritmes aanpaste, kregen negatieve gevoelens als angst en haat nog meer voorrang. Deze wijziging zorgde voor een voedingsbodem voor alle desinformatie die voor, tijdens en na de verkiezingen door gebruikers werd verspreid. En hierdoor kon Facebook ook gebruikt worden om de bestorming te organiseren.

Is deze kritiek nieuw?

Dat niet. Zo beschrijven de journalisten Sheera Frenkel en Cecilia Kang in hun recente boek Een Smerige Waarheid ook uitgebreid de koerswijziging van 2018 én de zorgen die er onder medewerkers leven over de rol van hun werkgever bij het versterken van tegenstellingen in de maatschappij. Direct na de verkiezingen greep Facebook in en voelde het platform aan als ‘een rustigere, minder verdeeldheid zaaiende ruimte’, schrijven zij op basis van gesprekken met medewerkers. Maar na een paar dagen kwam het oude algoritme weer terug: ‘Het aantal bezoekers bleef voor Zuckerberg het ultieme doel.’

Wat opvalt aan de getuigenis van Haugen is dat zij, anders dan de vele (ex-)werknemers die sinds een jaar of drie regelmatig informatie lekken naar de media, in de openbaarheid treedt. Dat maakt haar kruistocht nog overtuigender.

Hoe reageert Facebook?

Met alle voortdurende en aanzwellende kritiek van binnen en buiten verkeert het door de publieke opinie geplaagde bedrijf (de winsten en omzetten stijgen nog altijd) al een tijdje in de verdedigingsmodus. Ex-politicus Nick Clegg is bij Facebook verantwoordelijk voor het beleid en mag dit klusje opknappen. Vrijdag stuurde hij al een 1.500 woorden tellend memo aan alle werknemers, vooruitlopend op de onthullingen in 60 Minutes. Hierin noemt hij de beweringen van Haugen ‘misleidend’, iets wat inmiddels de standaardstrategie is. En zondag stelde Clegg op CNN dat het platform zowel de mooie als lelijke kanten van de maatschappij reflecteert en dat Facebook er alles aan doet om de slechte kanten te beperken. Ook noemde hij het verhaal van Haugen ‘belachelijk’: polarisatie is geen technisch maar een maatschappelijk probleem.

UPDATE 5 oktober: in een vorige versie stond ten onrechte dat het interne memo van Nick Clegg 1500 pagina’s zou beslaan. Dit moet zijn: 1500 woorden.

Meer over