Facebook als redacteur

Ronald Giphart schreef voor V een feuilleton van veertig afleveringen. Vandaag verschijnt de laatste. 'Er is niets romantisch aan schrijven. Het is gewoon arbeid.'

Twee dagen voor de deadline van aflevering 40 weet hij nog niet hoe het verhaal gaat eindigen. Vanaf het begin twijfelt hij al of een van de personages, opa Kick, de pijp uit gaat of de literaire soap toch overleeft. Zijn originele aantekeningen nog eens bekijken, heeft geen zin: het verhaal is dankzij de input van de lezers continu aangepast. Dat was ook de bedoeling, maar het werd daardoor een andere schrijfervaring dan hij gewend was.

Bij een roman begint Giphart pas met schrijven als hij het complete verhaal heeft uitgedacht, van de eerste zin tot het laatste hoofdstuk. Alle plotwendingen, intriges en gebeurtenissen staan al vast op scèneniveau voordat hij de eerste letter op papier zet. Het feuilleton begon hij ook met zo'n schrijfschema, maar al snel bleek dat geen geschikte aanpak. Lezers van de Volkskrant mochten meedenken, op Facebook verzamelden zich 800 trouwe volgers en de 20.000 twittervolgers van @ronaldgiphart leverden incidenteel een bijdrage. Zodoende sneuvelden gaandeweg allerlei ideeën. Zo zou een van de personages een notitieboekje bij zich hebben op de vakantie naar Vlieland, met alle geheimen van de aanwezige vriendinnen erin opgeschreven. 'Lezers vroegen op een gegeven moment waar het opschrijfboekje van Frederique bleef. Ik wilde het niet meer gebruiken, want bij nader inzien vond ik het een onzinnig idee. Welke vrouw schrijft nou alle geheimen van haar vriendinnen in een boekje?'

Het is niet de enige keer dat Giphart op de vingers wordt getikt door een lezer. In aflevering 4 gebruikt hij een aantal foutieve zeiltermen, zo mailt een fanatieke watersporter hem. Giphart denkt er niet aan om die informatie voor zichzelf te houden, maar gaat de week erna in de krant met de billen bloot. Onder het kopje 'Oeps' verschenen vaker rectificaties, trouwe lezer Theo Stepper wees hem bijvoorbeeld op het feit dat het vakantiegezelschap in aflevering 3 twaalf kinderen telde en in aflevering 4 ineens dertien.

Baalt hij ervan dat lezers hem betrappen op fouten? Welnee! 'Het is een romantisch idee dat schrijvers geen fouten maken. Een goede redacteur op de uitgevrij haalt die eruit. Vlak voordat ik debuteerde, liet een vriendin mij een manuscript van Gerard Reve zien. Het Boek Van Violet En Dood was net terug van de corrector, de papieren stonden vol met fouten en verbeteringen. Mijn mond viel open. Gerard Reve! Dit kan toch niet! Maar bij mijn eigen manuscript was het idem dito. En nu met het feuilleton gebeurt dat ook. Dat lezers me daarop wijzen, daar word ik niet warm of koud van. Ik vind het juist leuk om te merken dat bij dit project Facebook de rol van redacteur overneemt.' Giphart zet zijn volgers zelfs actief aan het werk, bijvoorbeeld door te vragen of op het autoloze Vlieland wel ambulances rijden. Na een paar minuten stromen de antwoorden binnen.

Mensen mogen van een schrijver toch wel verwachten dat hij zijn research goed doet? 'Natuurlijk, maar het is een misverstand te denken dat een schrijver alles zelf doet. Als ik informatie over muziek nodig heb, vraag ik mijn vriend Bert. Als ik een Engelse tekst nodig heb, bel ik mijn zus. Ik bepaal vervolgens zelf wat er wel of niet inkomt, dát is de taak van de schrijver. Mensen zijn erg bereid om input te geven, zeker sinds ik de truc bedacht om ze met naam en toenaam in de krant te zetten.'

Via de sociale media melden afhakers zich ook. Ze schrijven geen tijd meer te hebben het feuilleton te volgen, zoals een dame die meldt dat ze de hele zaterdag op het sportveld staat met de kinderen. Of die man die de personages saai vindt en vraagt of er niet weer eens geneukt kan worden. 'Natuurlijk, ik heb elke tweet en elk Facebookbericht beantwoord. Mensen lieten me ook weten de draad kwijt te zijn, door te veel personages en te veel flashbacks. Daarom besloot ik halverwege te focussen op drie figuren, zodat het verhaal nog te volgen zou zijn als iemand een aflevering miste. En ik ging met cliffhangers werken, dat was nodig om lezers te motiveren om de week erna verder te lezen. Hoeveel mensen het verhaal nou precies volgden, weet ik niet. Maar door alle concurrerende media bleek het feuilleton wel een lastige vertelvorm in deze tijd; Van de mensen die er wel een kwartiertje voor namen, hoorde ik dat ze tijdens het lezen ook werden afgeleid door hun smartphone. Tsja, als ik zelf een aflevering zou missen, zou ik ook stoppen met volgen.'

Wat hem in die veertig weken het meest verraste en ontroerde, was de betrokkenheid van Etienne Stekelenburg en Theo Stepper, twee lezers die een blog bijhielden over het feuilleton. 'Theo schreef 39 blogs, dat was echt een cadeautje. Ik heb twee keer met een paar trouwe volgers afgesproken in een café. Die lezers kenden het verhaal beter dan ik, dat was geweldig. We brainstormden over het vervolg en ik vond het interessant om te zien dat we met z'n zessen verder kwamen. Bijvoorbeeld het idee dat Kick een affaire heeft gehad met alle dames van de vriendinnengroep, en dat zijn vrouw roept: 'Is er godsamme een van jullie wijven op wie Kick niet heeft gelegen?' is tijdens zo'n avond ontstaan.'

Fouten opbiechten, de verhaallijn continu bijsturen, lezers om input vragen en naast elke aflevering een kolom met notities en verantwoordingen van de auteur: zijn er misschien collega-schrijvers geweest die het niet zo prettig vonden dat Giphart het schrijfproces publiekelijk ontleedde?

'Sinds het begin van mijn schrijversschap in 1992 maak ik me druk over de geslotenheid van schrijvers en de manier waarop ze het vak proberen te romantiseren. Zo romantisch is het niet: je moet de woorden zo goed mogelijk achter elkaar zetten, dat is het. Al 150 jaar bestaat er een mythe rondom schrijvers, dat we dronken in het café hangen en in een vlaag van briljantie een weergaloze tekst op papier zetten. Die schrijvers zijn er ongetwijfeld, maar voor mij is het gewoon arbeid. Vanaf 1992 heb ik al de behoefte om te laten zien hoe een boek tot stand komt.'

Met zijn uitgever overweegt hij nu of ze dit werk zullen uitgeven en in welke vorm dan, als feuilleton of roman, compleet herschreven. 'Als het eindresultaat niet de mate van perfectie heeft die ik nastreef, ga ik het niet uitgeven. Ik heb ooit Jonnie Boer geïnterviewd, een chef met drie Michelinsterren. In zijn keuken moet alles perfect zijn, anders raakt zijn restaurant een ster kwijt. Voor het interview was ik ook een keer bij Jonnie thuis toen hij een pasta maakte voor zijn dochter, geen maaltijd met sterrenniveau, maar de smaak was ongetwijfeld fantastisch. Dit feuilleton zie ik als zo'n pasta, die ik maakte voor lezers van de Volkskrant. Met geurende ingrediënten bereidde ik een lekker gerecht, maar of ik dit werk tot mijn oeuvre wil rekenen, dat weet ik nog niet.'

EEN ZOEKTOCHT

Joost Nijsen van uitgeverij Podium: 'Als uitgever verlangde ik naar een krant waarin weer een feuilleton stond, zoals in de tijd van Couperus. Het leek de gedroomde totstandkoming van een boek: lezers raken stap voor stap verslaafd aan het verhaal, de auteur produceert wekelijks een deel, verdient een extraatje en aan het eind van de reis ligt er een boek. Achteraf was er één groot verschil met de klassieke feuilletons: dat waren romans die vaak al waren voltooid. Giphart wist niet waar hij uit zou komen en het verhaal dat er nu ligt, is meer een zoektocht dan een roman. Dit is in die zin niet dé nieuwe Giphart geworden, maar wel een fascinerend document, omdat het de lezer een blik gunt in het laboratorium van de schrijver. Ronald en ik hebben nog niet besloten in welke vorm zijn verhaal straks in de boekhandel ligt.'

undefined

Meer over