Analyseexterne evaluatie coronabeleid

Externe deskundigen: ‘Tweede Kamer krijgt nu te veel adviezen over coronabeleid’

Externe deskundigen hebben het coronabeleid tot dusver onder de loep genomen. Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid stuurt deze week de resultaten naar de Tweede Kamer: honderden pagina’s met adviezen. ‘Er bestaat geen silver bullet.’

Minister Hugo de Jonge kijkt op veilige afstand om de hoek bij een zogeheten bezoekbox in een zorgcentrum waar een bewoner zijn familie ontvangt achter glas.Beeld ANP

Pas op met wat je wenst. Dat geldt soms ook in de politiek. Na lang debatteren, een tegensputterend kabinet (‘de brandweer wordt ook niet geëvalueerd tijdens de brand’), een stakende stemming in de Tweede Kamer en veel misbaar in talkshows wist de oppositie in juni toch zijn zin te krijgen: onafhankelijke experts zouden lessen gaan trekken uit het coronabeleid tot dusver. Deadline: 1 september.

Coronaminister Hugo de Jonge heeft woord gehouden. En hoe. De Kamer wilde onafhankelijke experts, dan kan de Kamer onafhankelijke experts krijgen, zo lijkt de gedachte te zijn geweest. In totaal zijn 98 deskundigen benaderd met de meest uiteenlopende achtergronden. Veel hoogleraren, maar bijvoorbeeld ook opiniepeiler Maurice de Hond, ex-CPB-baas Coen Teulings, een journalist van website De Correspondent en een dataspecialist van het tijdschrift Voetbal International

Alle experts hebben een ‘position paper’ van twee pagina’s ingeleverd. Daarnaast zijn er videoconferenties geweest aan de hand van tien thema’s. Ook daar zijn uitvoerige verslagen van gemaakt.

Alles wordt openbaar. Zo kan de Kamer deze week zo’n 300 pagina’s aan externe adviezen verwachten. ‘Een heel pak papier met een nietje erdoor’, in de woorden van een betrokkene.

Kiezeltje in de vijver

Wordt hier een hooiberg over een speld gegooid? ‘De Kamer krijgt nu te veel adviezen en kan daar nooit een verstandige keuze tussen maken’, meent bijvoorbeeld Ira Helsloot, hoogleraar besturen van veiligheid, een van de deelnemers. ‘Sommige experts willen harder ingrijpen om het virus helemaal de kop in te drukken, terwijl dat niet mijn positie is. Zonder serieuze kosten-baten-analyse kom je daar niet uit. De voor- en nadelen moeten doorgerekend worden, maar dat wordt niet gefaciliteerd. Als het hier bij blijft, zal dit hele proces niet meer dan een kiezeltje in de vijver zijn.’

Er is ook geen onafhankelijke voorzitter die alle vergaarde adviezen een bepaalde richting opduwt. ‘Je mag dit geen onafhankelijke evaluatie noemen’, zegt ex-hoofdinspecteur van de Inspectie voor de Gezondheidszorg Wim Schellekens, die nauw optrekt met PvdA-leider Lodewijk Asscher. ‘Ik had het eigenlijk verwacht dat iemand van buiten dit proces zou trekken en uiteindelijk ook zou rapporteren aan de Kamer. Dat is niet gebeurd. Dit hele proces wordt geleid door VWS.’

Minister De Jonge zal in een begeleidende brief wel ingaan op de adviezen en ook enkele aanbevelingen overnemen. Er is door de benaderde experts geregeld stevige kritiek geuit op het beleid tot dusver, zo blijkt uit enkele conceptverslagen van de tien rondetafelgesprekken die de Volkskrant heeft ingezien. Dat geldt zeker bij ‘testen en traceren’, een van de tien deelonderwerpen.

‘Er was verrassend veel overeenstemming tussen de experts’, zegt bijvoorbeeld de immunoloog en datawetenschapper John Jacobs. ‘Testen, traceren en isoleren zou veel meer een speerpunt moeten zijn om het aantal besmettingen zo laag mogelijk te krijgen. Dat heeft nu niet de primaire focus.’ Jacobs wil dat het test- en traceerbeleid weggehaald wordt bij de GGD’s. ‘Op die GGD’s is zo lang bezuinigd dat ze niet meer in staat zijn om deze operatie te leiden. De minister moet de leiding nemen en Defensie vragen om logistieke ondersteuning te geven.’

Iedereen z'n zegje

Ook op het beleid in de verpleeghuiszorg is veel kritiek. Er moeten meer beschermingsmiddelen komen, meer testcapaciteit, meer begeleiding van het personeel, meer maatwerk. Ook is er uitvoerig gesproken over de gevolgen van bijvoorbeeld het bezoekersverbod op ouderen. Nieuw zijn de meeste aanbevelingen niet. Meerdere ingeschakelde experts verwachten dan ook niet dat er nu opeens een duidelijke koerswijziging komt in het kabinetsbeleid.

‘De functie was ook een beetje om iedereen z’n zegje te laten doen’, zegt epidemioloog Marc Bonten, die is bevraagd over het testbeleid. ‘Ik durf wel te zeggen dat er niet hele verrassende bevindingen uit dit proces komen. Iedereen erkent dat het testbeleid beter moet, dat het naleven van de regels beter moet. Alleen accepteert niet iedereen dat er grenzen zijn aan wat kan. Ik ben wat begripvoller dan andere deelnemers.’

Het belangrijkste is volgens meerdere betrokkenen dat de hegemonie van het officiële adviesorgaan, het Outbreak Management Team (OMT), is doorbroken. Minister De Jonge heeft juist altijd ontkend dat het kabinet zich afsluit van adviezen van buiten. In een Kamerbrief gaf hij al een opsomming van de planbureaus, kennisnetwerken en taskforces die al zijn ingeschakeld tijdens de coronacrisis.

Toch is die uitwisseling van ideeën en standpunten de afgelopen maanden te veel in de beslotenheid gebeurd, meent hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp. ‘Het is goed dat VWS alle stukken integraal naar de Kamer stuurt. Daar moeten de beslissingen vallen. De politiek kan zich niet verschuilen achter dé experts. Er is geen eenduidige oplossing, geen silver bullet. Aan elke strategie zitten voor- en nadelen. Uiteindelijk moeten de politiek de keuzes maken.’

Lees verder

Testcapaciteit voor corona wordt uitgebreid, minister schakelt hulp Duitsers in
De capaciteit voor coronatesten wordt de komende maanden flink uitgebreid. Hugo de Jonge heeft daarover een principe-overeenkomst gesloten met een groot Nederlands-Duits laboratoriumconsortium. In de loop van september kunnen daardoor tienduizend testen per dag meer worden afgenomen, tot mogelijk 44 duizend extra per dag.

Deze acht grafieken vertellen het verhaal van een halfjaar corona het best
Het is ruim een halfjaar geleden dat in Tilburg voor het eerst bij een Nederlandse patiënt het nieuwe coronavirus werd vastgesteld. Wat hebben we sindsdien geleerd? Een rondgang langs enkele van de opmerkelijkste inzichten, aan de hand van acht wetenschappelijke plaatjes.

Op bezoek bij de Zweedse Jaap van Dissel: ‘Te vroeg om te zeggen of onze strategie succesvol is’
Terwijl de wereld in lockdown ging, bleef Zweden open. Die zachte aanpak lijkt nu te werken: het aantal besmettingen neemt drastisch af. Maar blijft dat zo? Niemand weet het zeker. ‘De situatie is heel precair.’

Meer over