EXCLUSIEF

De roddelpers lijkt haar spelregels te veranderen. Weekend, altijd al het brutaaltje onder de pulpbladen, is harder geworden en heeft zijn blikveld verruimd....

Jean-Pierre Geelen

Uleest het natuurlijk pas over een paar weken in de leesportefeuille bij de kapper, maar deze week trakteerde het pulpblad Weekend zijn lezers weer eens op onvervalste achterklap: een vooraanstaand politicus hangt in zijn vrije tijd in de touwen van een Haagse SM-club. Wie zijn naam wil weten, leze het blad - nu reeds in de supermarkt.

Er klopt natuurlijk geen jota van (en anders: so what?), het verhaal is een even ridicuul als leerzaam staaltje huichelachtigheid: nergens wordt het gerucht bevestigd (zelfs eerder ontkend), en tussen de regels door spreekt Weekend over het verspreiden van het gerucht zijn afschuw uit. Ondertussen staat er wel 'exclusief' op de cover.

Kortom: het gebruikelijke broddelwerk, dat doorgaans door serieuze media wordt genegeerd. Toch was er voorafgaande aan deze publicatie volgens hoofdredacteur Matthieu Slee wel bijzondere belangstelling van Trouw, het ANP en het NOS Journaal - 'Zo interessant vinden dus ook de serieuze media zo'n verhaal'.

Wilma Nanninga, hoofdredactrice van Privé, trachtte deze week de aandacht voor haar blad op andere manier te vergroten: in een uitzending van RTL Z zei ze dat de tips die haar blad kreeg over het koningshuis, geregisseerd waren door het koningshuis zelf. De onderliggende boodschap is duidelijk: Wij bestaan, wij doen er toe - koop ons!

Deze week is het slachtoffer de politicus, onlangs nog Paul Witteman die door Weekend met zijn nieuwe lief werd 'betrapt', en Ajax-trainer Ronald Koeman (aangezet door Weekend, maar tot deze week doorsijpelend in alle andere bladen). Wat is er aan de hand? Zijn 'de bladen' hun spelregels aan het veranderen?

'Ja', zegt Liesbeth van Zoonen, universitair hoofddocent communicatiewetenschappen aan de Universteit van Amsterdam. De wijze waarop roddelbladen omgaan met politiek en politici, heeft reeds lang haar aandacht. 'In elk geval is Weekend aan het verharden', zegt zij. Het blad is volgens haar altijd al het brutaaltje onder de bladen geweest, maar toon, taalgebruik, koppen en het genre gesprekspartners verraden een 'gemenere' inslag, meent Van Zoonen. Zo zijn het niet alleen meer de vertrouwde Endemol- en spelletjessterren wier wel (en vooral) wee wordt gemeld. Het blikveld van de bladen verruimt zich nu naar politici en voetbaltrainers, en andere ongebruikelijke sectoren. En dat is opvallend, zegt Van Zoonen, want veruit de meeste lezers van de bladen zijn vrouwen, die over het algemeen genomen toch minder zitten te wachten op dingetjes over Koeman, Witteman of Haagse kopstukken.

Zijn de sterren soms óp, nu de bladen zich kennelijk vaak moeten behelpen met de eerste de beste Big Brother-figurant en vergane glorie als Corrie Konings en Chiel Montagne? Vaststaat dat er buiten het gebruikelijke, warme circuit van BN'ers makkelijker valt te scoren met nieuwe namen die iedereen kent, en met nieuws dat de andere bladen niet hebben.

De concurrentie in de roddelbladenwereld is ook moordend. Geen van de bladen vaart wel bij weken waarin zowel Privé als Story, Weekend en Party een gelijkluidende cover hebben met een gescheiden Marco Borsato of een zwangere echtgenote van Patrick Kluivert. Zulke weken hebben zich daadwerkelijk voorgedaan.

Dat de koers van Weekend aan het veranderen is, geeft hoofdredacteur Matthieu Slee ronduit toe. 'Het is een beetje het gevolg van mijn persoonlijke interesse. Ik volg de wereld van politici en sporters meer. Vanwege die interesse hebben wij behalve het SM-verhaal deze week ook een interview met Hans Dijkstal.' De sterren zijn niet op, zegt hij, maar er zit nu eenmaal ook nieuwswaarde aan politici en presentatoren als Witteman. 'Zeker met zo'n onkreukbaar imago als dat van Witteman is een scheiding en een nieuwe vriendin toch nieuws', vindt Slee. Hetzelfde geldt volgens hem voor de politicus: 'Het zou toch vreemd zijn als het land bestuurd werd door iemand die er zulke hobby's op nahoudt?'

Natuurlijk hebben de naderende verkiezingen invloed op de onderwerpkeuze bij de bladen. Slee kondigt dan ook alvast meer 'onthullingen' over politici aan.

Er is ongetwijfeld nog een andere reden voor een nieuwe koers: de oplagecijfers, het enige dat in deze sector telt. Het is vast geen toeval dat juist Privé en Weekend deze weken van zich doen spreken. Hoewel hoofdredacteur Slee zich marktleider in de losse verkoop noemt, kampt zijn blad volgens cijfers van Het Oplage Instituut met een teruggang van 257 duizend in 1999 naar 246 duizend het jaar daarop (de volledige cijfers van vorig jaar zijn nog niet bekend). Ook Privé zag de wekelijkse oplage met zo'n tienduizend exemplaren teruglopen tot 346 duizend. Waar Privé zich wekelijks verzekerd weet van zo'n 100 duizend vaste abonnees, moet Weekend het vooral hebben van de losse verkoop - wederom een reden om een grotere hijgerigheid aan de dag te leggen.

Gekkere verhalen dus, maar wat doet de lezer ermee? Die hecht er nauwelijks waarde aan, zegt wetenschapper Van Zoonen. 'De lezeressen zijn niet dom: zij zien heel goed waar ze bedrogen worden. Maar daar gaat het hun niet om. Uit onderzoek is gebleken dat lezers van de bladen de verhalen vooral gebruiken om hun eigen normen en waarden te toetsen. En in het geval van de politicus met zijn SM-liefhebberij zich vooral afvragen wat te vinden van die politicus, en wat te vinden over SM. Of het verhaal ook waar is, interesseert de lezer nauwelijks - vaak weet men wel dat het onzin is.'

Maar die wetenschap zal de slachtoffers niet altijd geruststellen. Een ruwere koers van de bladen stelt hen opnieuw voor de vraag wat te doen. Het is een dilemma dat al zo oud is als de bladen bestaan: stilzitten tijdens het scheren en wachten tot de storm luwt, of er keihard tegen ingaan met het risico dat het juridisch wapengekletter een nieuwe berichtenstroom in de serieuze media genereert?

Algemene richtlijnen zijn niet te geven, zegt Gerard Schuijt, bijzonder hoogleraar mediarecht aan de Leidse Universiteit. 'Vaak is het een goed advies om niet naar de rechter te stappen - dat maakt het alleen maar erger. Maar soms is het ook goed voor het dossier om toekomstige publicaties te belemmeren. Zonder juridische stappen klinkt al gauw het verwijt dat je destijds ook niets hebt ondernomen tegen publicatie.'

Immateriële schadevergoeding aan de slachtoffers, daar is de Nederlandse rechter niet erg scheutig mee. De bedragen variëren doorgaans van vijf- tot tienduizend euro. Alleen Rob de Nijs en Belinda Meuldijk kregen ooit elk 25 duizend gulden van Story na verhalen over hun kinderen en hun scheiding.

Roddelen is zo oud als de mensheid, dus daar is geen kruid tegen gewassen, vindt Schuijt. Toch heeft hij zich verbaasd over het vonnis in de kwestie-Koeman. De rechter veroordeelde Weekend tot rectificatie, omdat het blad het verhaal over de buitenechtelijke escapades van de trainer 'onvoldoende aannemelijk' had gemaakt. Schuijt: 'Waarom interesseert het de rechter zo of het verhaal waar is? Ook de waarheid kan soms een onrechtmatige publicatie tot gevolg hebben. Wanneer het gepubliceerde geen relatie heeft met iemands huidige maatschappelijk functioneren, kan er sprake zijn van smadelijke belediging, ook al berust het verhaal op ware feiten.'

Schuijt weet zich gesterkt door de jurisprudentie. De Hoge Raad bepaalde ooit dat het blad Privé de kinderen van prinses Irene met rust had moeten laten in plaats van ze hinderlijk te achtervolgen.

Schuijt: 'Die jurisprudentie had de kortgedingrechter in de zaak-Koeman kennelijk niet bij de hand. Ik geef Koeman een goede kans wanneer hij in beroep zou gaan tegen dit vonnis.'

De voetbaltrainer zal zich dezer dagen overigens ook nog moeten afvragen of hij stappen onderneemt tegen het (tweede) verhaal dat Weekend met de spreekwoordelijk opgestoken middelvinger publiceerde naast de opgelegde rectificatie van het eerdere stuk.

Koeman beraadt zich nog, zegt zijn advocaat Geert-Jan Knoops, maar zijn raadsman is voor nieuwe stappen: 'Wanneer ik cliënten moet gaan ontraden naar de rechter te stappen, ondergraaf je de rechtsbescherming van het individu.' Intussen heeft Knoops namens Koeman een immateriële schadevergoeding van Weekend geëist van tachtigduizend euro. De bodemprocedure begon afgelopen donderdag, maar vergt gemiddeld zo'n twee jaar.

Wie de bladen durft te weerstaan, moet kennelijk over een lange adem beschikken.

Meer over