REPORTAGE

'Evo Morales is er voor het volk'

Ook onder de 'inheemse milieubeschermer' Evo Morales bleven de indianen arm en is voor het milieu amper aandacht. Toch koerst hij af op een derde termijn. Hoe is hem dat gelukt?

Marjolein van de Water
De Boliviaanse president Evo Morales (rechts) danst woensdag tijdens de afsluiting van zijn verkiezingscampagne in het op 4.150 meter hoogte gelegen El Alto, een satellietstad van La Paz. Beeld epa
De Boliviaanse president Evo Morales (rechts) danst woensdag tijdens de afsluiting van zijn verkiezingscampagne in het op 4.150 meter hoogte gelegen El Alto, een satellietstad van La Paz.Beeld epa

Een aanstekelijk campagnelied schalt uit de speakers van het kabelbaanstation in de Boliviaanse stad La Paz. 'Dankzij Evo gaan we vooruit', zingt een heldere mannenstem boven de panfluiten uit. De felrode cabines komen met een zoemend geluid tot stilstand. Een medewerker geeft de wachtenden groen licht om in te stappen, en neuriet zachtjes mee met de muziek. 'Evo is er voor het volk.'

Zondag zijn de presidentsverkiezingen in Bolivia. Evo Morales, sinds 2005 president, hoopt op een derde termijn. Hij heeft zijn beloften nauwelijks waargemaakt en zijn aanvankelijk anti-kapitalistische discours is 180 graden gedraaid. Toch lijkt niets een klinkende overwinning in de weg te staan. Volgens peilingen haalt hij morgen met gemak 60 procent van de stemmen.

Morales werd in 2005 de eerste inheemse president van Bolivia. Hij beloofde rigoureuze veranderingen in het land waar de inheemse meerderheid nooit een vinger in de pap had gehad. Morales stond voor een nieuw socialisme, gebaseerd op de tradities van de 33 verschillende inheemse volkeren die samen een meerderheid vormen in Bolivia.

'Moeder aarde' zou centraal komen te staan in zijn beleid, de inheemse volkeren zouden een grote mate van autonomie krijgen. Het zou afgelopen zijn met het 'desastreuze beleid' van zijn voorgangers, die grondstoffen dolven zonder enige aandacht voor het milieu. Hij zou een einde maken aan het 'ongebreidelde kapitalisme' en het 'gegraai van buitenlandse bedrijven'. Dat alles legde hij vast in een gloednieuwe Grondwet, in 2009.

Allerarmsten

Er is weinig van terechtgekomen. De indianen beleven weliswaar een ongekend emancipatieproces, ze zijn nog steeds de allerarmsten en van autonomie is geen enkele sprake. De president legt snelwegen aan in beschermde natuurgebieden en het land is economisch nog volledig afhankelijk van het delven van grondstoffen. Hij regeert bovendien op autoritaire wijze, heeft de juridische macht in zijn zak en snoert kritische media de mond.

Dat hij desondanks razend populair is, komt doordat het Bolivia economisch voor de wind gaat. De prijs van gas, het belangrijkste exportproduct, is sterk gestegen. Sinds 2005 is het bruto nationaal product ruim verdrievoudigd. In 2013 groeide de economie met 6,5 procent. Had Morales in 2006 nog 6 miljard aan overheidsgeld te besteden, nu is dat 20 miljard.

De regering deelt dat geld via sociale programma's gul uit aan de bevolking. De uitkeringen voor de allerarmsten, gepensioneerden en zwangere vrouwen werpen hun vruchten af. Het percentage Bolivianen dat in extreme armoede leeft is gedaald van 38 procent naar 20 procent van de bevolking.

Moeder Aarde is geen issue meer. Vooruitgang en industrialisering, daar draait het nu om. Morales vult het land met snelwegen en is voornemens een kerncentrale te bouwen in La Paz. The sky is the limit voor de president van het armste land van Zuid-Amerika.

'Het is paradoxaal', zegt Jorge Komadina, hoogleraar sociologie aan de Mayor San Simon Universiteit van Cochabamba. 'Evo Morales was de grote socialist, de inheemse milieubeschermer. Maar Bolivia beleeft zijn sterkste kapitalistische ontwikkeling ooit.'

De kabelbaan is zijn nieuwste prestigeproject. Twee lijnen een derde is bijna klaar verbinden La Paz met de satellietstad El Alto. Niet langer hoeven inwoners van het op 4.150 meter gelegen El Alto zich in volgepropte minibusjes te wurmen om naar hun werk te reizen in de 500 meter lager gelegen hoofdstad. In plaats daarvan zoeven ze in moderne cabines naar beneden, onderwijl genietend van het prachtige uitzicht over stad en Andesgebergte.

De vraag is hoelang Morales dit model kan volhouden.

'De verslaving aan grondstoffen is gevaarlijk', zegt Javier Gómez, directeur van economisch onderzoeksinstituut Cedla. Nadat de regering in 2006 met veel bombarie een meederheidsbelang had afgedwongen in de gas-en oliesector, stagneerde de productie. 'De multinationals zien weinig brood in investeringen, de nationale bedrijven missen technologische kennis.'

De kabelbaan boven El Alto in Bolivia Beeld anp
De kabelbaan boven El Alto in BoliviaBeeld anp

Megaprojecten

Dus versoepelt Morales langzaam maar zeker de spelregels voor de multinationals. 'Morales heeft investeringen nodig', aldus Gómez. 'De gevolgen voor mens en milieu, daar heeft hij het niet meer over. En als de gasprijs daalt is het helemaal gedaan met de pret.'

Volgens Gómez is het een politiek van pappen en nat houden. 'De regering maakt zich zorgen over het behoud van de macht, het is kortetermijnpolitiek.' Hij kijkt uit het raam van zijn kantoor en werpt een misprijzende blik op de langs glijdende kabelcabines. 'Hij verleidt het volk met dit soort megaprojecten. Maar nog altijd werkt 60 procent van de bevolking in de informele sector. Hij pakt de structurele oorzaken van armoede niet aan.'

Het lijkt de Bolivianen niet te deren. Alles wijst erop dat Morales, het zou voor het eerst zijn, in alle districten van het land gaat winnen. Ook met de industriëlelandbouwsector, zijn vroegere aartsvijanden, sloot hij een pact. 'Vrijwel iedereen is er de afgelopen negen jaar economisch op vooruitgegaan', verklaart socioloog Komadina. 'Dat Morales zijn oorspronkelijke programma is vergeten, maakt de Bolivianen niet uit. Ze zijn optimistisch over de toekomst.'

Meer over