vier vragen

Even zelftesten voor je naar oma gaat: hoe betrouwbaar zijn de tests en waar wachten we nog op?

Vanaf april moeten ze in de super liggen: sneltests om jezelf te testen op corona. Ook scholen en bedrijven moeten ze binnenkort massaal kunnen inzetten. Voor Jan Kluytmans, voorzitter van de werkgroep thuistesten, gaat het allemaal veel te traag. Hoe staat ervoor, met die tests?

Een bezoeker van de coronatestlocatie van de GGD Hart voor Brabant ontvangt eind december tijdens een pilot een testkit om zelf thuis een coronatest te doen. Beeld ANP
Een bezoeker van de coronatestlocatie van de GGD Hart voor Brabant ontvangt eind december tijdens een pilot een testkit om zelf thuis een coronatest te doen.Beeld ANP

Welke rol moet de zelfsneltest straks spelen?

Even langs de supermarkt voor een coronatest, omdat je morgen langsgaat bij je kwetsbare grootouders. Om de zoveel tijd de complete klas testen, om onopgemerkte besmettingen te ontdekken. Zo wil het demissionaire kabinet sneltesten gaan inzetten. Naar verwachting liggen ze vanaf april in de schappen.

Het gaat om sneltesten die uitslaan als er antigenen, stukjes virus waarop het afweersysteem reageert, in neus- of keelslijm zitten. De uitslag volgt al na een kwartiertje. Straks mag iedereen het wattenstaafje in de eigen neus steken. Dat staafje zal korter zijn dan we gewend zijn van de teststraten van de GGD’s. Minister De Jonge van Volksgezondheid verwacht dat de zelftests in de supermarkt ‘een tientje’ gaan kosten.

Zijn die sneltests niet onbetrouwbaar?

Minder betrouwbaar dan de PCR-test, de wattenstaafjestest waarvan een laboratorium de resultaten analyseert, zijn ze sowieso. Het is mogelijk dat iemand wel geïnfecteerd is, maar zo weinig antigendeeltjes aanmaakt dat de sneltest ze niet oppikt, volgens het RIVM. Maar ook als je vier op de vijf besmettelijke leerlingen op school eruit kunt pikken, of van de medewerkers die niet thuis kunnen werken, zal dat heel wat ernstige uitbraken schelen. En dat maken de sneltests mogelijk.

Dat sneltests betrouwbaar genoeg zijn, weten we al sinds de herfst. De vraag was of ze ook te vertrouwen zijn als mensen in hun eigen neus gaan zitten porren, in plaats van dat een zorgprofessional dit doet. Inmiddels is volgens het ministerie van Volksgezondheid duidelijk dat ook zelftests goed genoeg werken, mits er duidelijke instructies bij zitten dan wel begeleiding bij is.

Waarom wachten tot april?

Dat vraagt Jan Kluytmans, microbioloog en voorzitter van de werkgroep die het gebruik van thuistesten onderzoekt, zich ook af in een interview met de Volkskrant. Hij is gefrustreerd dat er nog weken overheen moeten gaan voordat zelftests breed beschikbaar komen, terwijl eind februari al duidelijk werd dat ze werken. In landen om ons heen – Engeland, Duitsland, Oostenrijk – zijn ze al massaal te krijgen. Volgens Kluytmans moet Nederland in een crisis snel kunnen handelen en is af en toe een risico nemen daarbij verantwoord. ‘Om eerlijk te zijn word ik hier soms helemaal gek van. Als je ziet hoe vast we nu zitten, wil je dit eigenlijk vandaag nog geregeld hebben.’

Het punt is dat de sneltests volgens de wet medische hulpmiddelen zijn, en dus alleen door mensen met de juiste bevoegdheid gebruikt mogen worden, zegt een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid. Daarom moest er eerst een regeling worden opgetuigd zodat fabrikanten een ontheffing kunnen aanvragen – zodat hun product alsnog aan iedereen verkocht mag worden. Die regeling is er sinds begin deze maand.

Het verlenen van een ontheffing duurt ongeveer een week, volgens de woordvoerder. Volgens hem moeten producenten hun tests dan nog klaarmaken voor het supermarktschap, met heldere instructies die op consumenten zijn gericht. Ondertussen zijn proeven begonnen met preventieve sneltests, onder meer op scholen en bij brandweermedewerkers van Schiphol. Die brandweerlieden lopen voorafgaand aan hun 24-uursdiensten door een teststraat. Daardoor zijn al drie besmettingen opgepikt. ‘Ik weet niet hoe het veel sneller had gekund’, aldus de woordvoerder van het ministerie.

Mogen we straks na een zelftest weer naar concerten of het theater?

Het kabinet werkt aan een negatief testbewijs voor evenementen, waarmee je bijvoorbeeld via een app kunt aantonen dat je onlangs negatief bent getest, en dus veilig bent. De eerste proef hiermee zou dit weekend plaatsvinden bij twee muziekfestivals in Biddinghuizen, op het terrein van Lowlands, maar die zijn door het slechte weer een week verschoven. Zo’n testbewijs werkt ook met sneltests, maar daarvoor moet je wel naar een officiële teststraat – dit mag je dus niet zelf doen.

Meer over