Nieuwsluchtkwaliteit woningen

Even wokken en de meter slaat uit: te veel fijnstof in deel van de Nederlandse woningen

Nederlanders verblijven thuis lang niet altijd in gezonde lucht, blijkt uit een steekproef van TNO. In 15 procent van de onderzochte woonhuizen lag de gemiddelde fijnstofconcentratie boven het jaargemiddelde dat de Wereldgezondheidsorganisatie adviseert.

Gemiddeld lagen de fijnstofconcentraties in de onderzochte woningen tien dagen per jaar hoger dan de WHO-normen.Beeld REUTERS

Fijnstofdeeltjes dringen door hun minuscule afmetingen – maximaal enkele micrometers – het lichaam binnen via de longen. Daar veroorzaken ze kleine ontstekingsreacties, wat het risico op hart-, vaat- en longziekten vergroot. Toch is er weinig grootschalig onderzoek gedaan naar fijnstof in Nederlandse woningen, omdat betaalbare sensoren tot voor kort te onbetrouwbaar waren, zegt TNO-onderzoeker Piet Jacobs.

TNO analyseerde daarom metingen van sensoren die een jaar lang in Nederlandse woningen lagen. Naast fijnstof maten die onder meer CO2-concentraties; een indicatie of een huis goed is geventileerd. De data van 101 woningen bleken geschikt voor een analyse over een geheel jaar, na het schrappen van onbetrouwbare en incomplete metingen. Zo haalden deelnemers de stekker van het meetapparaat langere tijd uit het stopcontact, bijvoorbeeld om de telefoon op te laden.

Huizen met rokers bleven buiten beschouwing: bij sigaretten vallen andere fijnstofbronnen in het niet, aldus Jacobs. De steekproef is te klein om de cijfers direct te vertalen naar álle Nederlandse huizen, benadrukt hij. ‘Maar het geeft een aardig idee.’

Los van het jaargemiddelde zagen de onderzoekers kortere fijnstofpieken. Gemiddeld lagen de concentraties tien dagen per jaar hoger dan de WHO-normen. Daarbij werd in sommige woningen die grens nooit overschreden, en gebeurde dit in andere meer dan 35 dagen per jaar. Vooral in de winter was het raak, vermoedelijk doordat ’s zomers de ramen vaker openstaan.

Volgens Jacobs is gedrag de belangrijkste factor: brand je kaarsen, wok je veel op hoog vuur zonder goede ventilatie, dan is dat direct waarneembaar in de fijnstofmetingen. Hij raadt recirculatieafzuigkappen af. Die filteren de lucht maar zuigen die niet naar buiten. Bij proeven van TNO haalden ze bij het koken minder dan 30 procent van het fijnstof uit de lucht.

Emeritus hoogleraar milieu-epidemiologie Bert Brunekreef (Universiteit Utrecht), niet betrokken bij de studie, wijst er per e-mail op dat fijnstof lang niet de enige relevante binnenluchtvervuiler is. ‘Je hebt nog vocht en schimmels, allergenen van huisdieren en huisstofmijten, koolstofmonoxide en stikstofoxiden van gasgestookte apparatuur, vluchtige verbindingen uit meubels en woningtextiel, enzovoorts.’

Verder richt dit onderzoek zich niet uitgebreid op de bronnen van de fijnstof, schrijft hij. Relevant, want het ene fijnstofdeeltje is het andere niet: van roet, dat ontstaat bij onvolledige verbranding, is bekend dat het ook kankerverwekkend is. Van rondzwevende vetdeeltjes na het koken, zijn de gezondheidseffecten onduidelijk.

De onderzoekers berekenden wel hoeveel fijnstof van binnen en hoeveel van buiten kwam. Gemiddeld kwam ruwweg de helft van buiten (denk aan verkeer, industrie en landbouw) en de helft van binnen. De verschillen tussen huizen waren hierbij opnieuw groot.

Uit labstudies die TNO eerder uitvoerde blijkt verder dat koken een aanzienlijke fijnstofbron is, en dat strookt met de waarnemingen in deze studie, zegt Piet Jacobs: ‘De meeste uitstoot vindt plaats rond een uur of zes, zeven.’

In het rapport waarschuwt hij met zijn collega’s dan ook dat er voor goede kookafzuiging niets is geregeld in de bouwvoorschriften. ‘Vooral bij nieuwbouwwoningen met balansventilatie, waarbij ventilatoren lucht inblazen én afzuigen, is dit een probleem. Als je dan een gat naar buiten maakt om een afzuigkap te installeren kan daar wel lucht naar buiten, maar er moet ergens anders ook weer extra lucht naar binnen. En dat gaat in die woningen niet goed. Daardoor kan de afzuigkap niet op volle kracht afzuigen.’

Lees ook

De Samsung Cube doet nuttig werk in uw huis, waar de luchtkwaliteit slechter is dan u denkt
In de Gadgetdesk bericht de wetenschapsredactie wekelijks over nieuwe apps en technische speeltjes. Deze keer: de Samsung Cube AX9500 luchtfilter.

Ventilatie bij scholen niet altijd op orde, open ramen dwingen tot jassen en dikke truien
Vanwege zorgen om de verspreiding van het coronavirus maakt het kabinet werk van gebrekkige ventilatie in scholen: er komt 360 miljoen euro beschikbaar om dit aan te pakken. Ten minste 11 procent van de Nederlandse scholen voldoet niet aan de normen.

GGD meet 25 procent meer longkanker in Beverwijk, en adviseert aanpakken luchtvervuiling
In de directe omgeving van Tata Steel is het aantal gevallen van longkanker de afgelopen jaren verder gestegen dan in de rest van Nederland. Dat blijkt uit een onderzoek van de GGD Kennemerland

Meer over