Even waren Deborah, Awa, Hauwa, Asabe, Mwa, Patiant, Saraya, Mary, Gloria, Hanatu, Gloria Tabitha, Maifa, Ruth, Esther, Awa, Anthonia, Kume, Aisha, Nguba, Kwanta, Kummai Esther, Hana, Rifkatu, Rebecca, Blessing, Ladi, Tabitha, Ruth, Safiya, Na'omi, Solomi

...MAAR ER ZIJN MEER SLACHTOFFERS VAN BOKO HARAM...

Een pantserwagen, voor de poort van een middelbare-meisjesschool. Toen we een paar weken geleden aankwamen in Maiduguri, de hoofdstad van de deelstaat Borno in Noordoost- Nigeria, viel die meteen op. En we snapten waarom het ding er stond: om te voorkomen dat nóg meer meiden zouden worden ontvoerd.

Het duurde een week of twee, toen wist vrijwel de hele wereld ervan: half april waren in de plaats Chibok, niet zo heel ver van Maiduguri, meer dan tweehonderd kostschoolmeisjes ontvoerd. Door leden van Boko Haram, de islamistische terreurbeweging. Die pantserwagen mochten we niet fotograferen. Over 'de meiden van Chibok' wilde iedereen graag met ons spreken.

Ook in Maiduguri is internet. Niet altijd, en niet altijd snel, maar de wereldwijde belangstelling voor het lot van onschuldige tieners was ook de inwoners niet ontgaan. Vrijwel iedereen vond het een goede zaak. Alles immers om de meiden weer vrij te krijgen. Maar behalve goedkeurende, klonken ook verwonderde woorden.

Wist de wereld eigenlijk wel dat Boko Haram al een paar jaar mensen ontvoert? Niet alleen meiden, maar ook jongens en mannen. In totaal zouden het er misschien al vijfhonderd zijn. Niemand buiten het strijdgebied van Boko Haram had zich daarover ooit echt druk gemaakt, net zo min als over de bloedige aanslagen en wrede moordpartijen van de groep. Hoe kwam het dan dat nu ineens alle aandacht, zowel in Nigeria als in het buitenland, leek uit te gaan naar de ontvoering in Chibok?

Laat ons met het buitenland beginnen. De belangstelling ging niet zozeer uit naar Boko Haram en de ideologie van deze groep, maar richtte zich vrijwel uitsluitend op de ontvoerde tieners. Het bleek een populair, ja welhaast sexy onderwerp te zijn, zeker voor gebruikers van de sociale media, waar al snel #BringBackOurGirls het motto werd. Daar zijn zeker vier redenen voor.

undefined

Michelle

Op de eerste plaats, uiteraard, de Afrikaanse meiden zelf. Ook wie geen ouder is, voelt zich met hun lot begaan. Voor ouders met tienermeiden geldt dat al helemaal. Het was dan ook niet verwonderlijk dat zelfs Michelle Obama zich liet fotograferen met een wit blaadje waarop #BringBackOurGirls stond. Zij heeft immers twee dochters.

Daarnaast is zij de echtgenote van de president van de Verenigde Staten, die op zijn beurt tevens opperbevelhebber van de Amerikaanse krijgsmacht is. Dat de VS al vrij snel militaire technische adviseurs en drones naar Nigeria's buurland Tsjaad stuurden, is misschien wel een besluit dat rechtstreeks is geïnspireerd door gesprekken in niet de Oval Room, maar aan de eettafel van het gezin-Obama in het Witte Huis. 'We are being tweeted into combat', we worden de gewapende strijd in getwitterd, merkte een hoge Amerikaanse militair op.

De tweede reden vormt de combinatie van meisjes met onderwijs. In Afrika is lang niet iedereen van een goede opleiding verzekerd. En meisjes maken nog steeds minder kans op scholing dan jongens. Boko Haram wordt doorgaans vertaald als 'westerse scholing is verboden'. Wie dus via smartphone of toetsenbord de terugkeer van de meisjes 'eiste', wist zich meteen ook verzekerd van een plaats aan de goede kant van de beschaving.

Wat ook hielp bij de grote aandacht voor de ontvoerde tieners, was dat Boko Haram een beweging van radicale islamieten is, terwijl veel meiden op de kostschool van Chibok van christelijke afkomst zijn. Toen een video verscheen van meisjes die gesluierd waren en koranverzen moesten opzeggen, werd ook religie een strijdpunt.

De laatste reden is de aanzuigende en zelfversterkende werking van het internet en sociale media. Denk nog maar eens terug aan de YouTube-hit 'Kony2012'. Toen dachten Amerikaanse jongeren, en met hen al snel honderden miljoenen mensen buiten de VS, dat dankzij een video een einde kon worden gemaakt aan de (christelijke) terreur van een groep geleid door de Oegandees Joseph Kony. Bij de meiden van Chibok leek hashtag-diplomatie iets dergelijks te kunnen bereiken. Maar niet heus.

Ondertussen gaat het verwoestende werk van Boko Haram in het noordoosten van Nigeria gewoon door. De beweging, in 2002 opgericht voor de prediking van een 'zuivere', maar daarmee ook uiterst strenge islamitische leer, koos in 2009 voor radicaal geweld, toen oprichter Mohammed Yusuf na zijn arrestatie door veiligheidsagenten werd vermoord. Sinds die tijd heeft Boko Haram volgens sommige schattingen de dood van zeker tienduizend mensen op zijn geweten. Ruim 300 duizend mensen, moslims en christenen, zijn uit Noordoost-Nigeria gevlucht.

undefined

Verkiezingen

Boko Haram zegt de invoering van de sharia voor heel Nigeria na te streven. Onder de bevolking in het noordoosten, waar ruim 80 procent islamiet is, kan de beweging door haar grove geweld op vrijwel geen steun meer rekenen. Het plegen van bomaanslagen en overvallen, van de hoofdstad Abuja tot in dorpjes aan de grens met Kameroen, lijkt nog de enige dynamiek van de groep te vormen. Gedwongen rekrutering gebeurt om het aantal mannelijke strijders en vrouwelijke 'verzorgers' op peil te houden. Vandaar de ontvoeringen.

In Nigeria zelf heeft de grote aandacht voor de ontvoerde meiden van Chibok vooral een binnenlands-politieke reden. Volgend jaar februari vinden in Afrika's meestbevolkte land verkiezingen plaats. President, Goodluck Jonathan wil een nieuwe termijn. Maar de christelijke zuiderling Jonathan heeft in het overwegend islamitische noorden weinig vrienden. Aandacht geven aan ontvoerde meisjes bleek een ideale manier om het vermeende falen van de president op ook andere beleidsterreinen voor het voetlicht te brengen.

Dat bleek ons vooral in Abuja. Een tijdje terug kwamen daar elke dag burgers samen op een openbaar terrein, om de regering tot actie aan te zetten en de meiden vrij te krijgen. Tot het terrein in bezit genomen bleek door vrouwen die T-shirts droegen met het opschrift Release Our Girls, bevrijd onze meisjes.

Niet de 'officiële' hashtag dus. En dat bleek niet toevallig. De mannen en vrouwen in Abuja die rode shirts met #BringBackOurGirls droegen, waren bijna allemaal mensen die begin 2015 willen stemmen op de oppositiepartij APC. Een semi-knokploeg van jongemannen, die zeggen president Jonathan te steunen, was eraan te pas gekomen om de roodhemden van het terrein te verdrijven. Kort daarna kreeg de politie opdracht hun bijeenkomsten te verbieden.

De vrouw van president Jonathan zag in de roodhemden, en bijna in de ontvoerde meisjes zelf, een poging het bewind van haar man voortijdig om zeep te brengen. En Jonathan liet zich al snel in de regio, en op zeker moment zelfs helemaal in Parijs zien om het 'internationale' gevaar van de terreurbeweging Boko Haram te onderstrepen. En daarmee ook zichzelf vrij te pleiten van het feit dat zijn regering en strijdkrachten niet bij machte zijn zelf het probleem van Boko Haram krachtig aan te pakken.

Niets is eeuwig, ook niet de belangstelling voor ontvoeringen in het noorden van Nigeria. De berichten over de ontvoering deze week van 91 meisjes, vrouwen en jongemannen trok nauwelijks de aandacht. Ook de meiden van Chibok dreigen alweer vergeten te worden. Zoals de Nigeriaans-Amerikaanse auteur Teju Cole schreef, op Twitter: 'Het verhaal was verre van over, maar was onzichtbaar geworden. Zoals wanneer de bliksem een stad op de heuvel oplicht, die zich voor even gezien waant door het oog van God.'

undefined

Kees Broere

...EN IN NIGERIA GAAT DE STRIJD DOOR

Het was het soort campagne waar sociale media voor lijken te zijn uitgevonden. Een grote kwestie, samengevat in een simpele hashtag, makkelijk te begrijpen en nog makkelijker te delen. Op het hoogtepunt van #BringBackOurGirls was de hashtag zelf bijna net zo vaak in het nieuws als de ontvoering van meer dan tweehonderd Nigeriaanse schoolmeisjes. Behalve de vraag waar de meisjes zijn en wat er wordt gedaan om ze vrij te krijgen, werd vooral ook gevraagd: hoe lang gaat een Twittercampagne onze aandacht vasthouden? En levert deze vorm van activisme wel iets op?

Ibrahim Abdullahi, een jurist uit de Nigeriaanse hoofdstad Abuja, introduceerde ongeveer een week na de ontvoering #BringBackOurGirls op Twitter. De media, ook de Nigeriaanse, hadden er tot dat moment nog maar weinig aandacht aan besteed. De regering deed alsof haar neus bloedde en weigerde informatie te verstrekken over het lot van de meisjes. Verontwaardigd over zo veel passiviteit probeerde Abdullahi (@abu_aaid) op Twitter onder de noemers #AbductedBornoGirls en #ChibokGirls het onderwerp levend te houden. Hij was dan ook verheugd toen de vicepresident van de Wereldbank in Afrika, Oby Ezekwesili, tijdens een live-uitzending van een evenement in Port Harcourt op 23 april de aandacht vestigde op de vermiste meisjes. In haar speech richtte ze zich direct tot haar regering: 'Breng onze dochters terug'.

'Yes #BringBackOurDaughters #BringBackOurGirls', tweette Abdullahi meteen. Die laatste sloeg aan. In anderhalve maand tijd werd de hashtag wereldwijd meer dan drie miljoen keer overgenomen. Maar inmiddels lijkt de hype alweer voorbij. De internationale aandacht verslapt, terwijl de meisjes nog geen stap dichter bij bevrijding zijn. Sterker nog, het aantal ontvoerde Nigeriaanse schoolmeisjes stijgt alleen maar verder.

Ook in Nigeria vermindert na meer dan twee maanden langzaam de aandacht, maar niet zo veel als de regering had gehoopt, aldus Abdullahi. 'De regering heeft meerdere pogingen gedaan om de campagne te stoppen. Ze zijn niet blij dat hun falen zichtbaar is geworden. Maar wij hebben het recht om te protesteren tegen een falende regering, en zij hebben de plicht om ons te beschermen tegen de aanvallen van Boko Haram.' De terughoudendheid van president Goodluck Jonathan om de terreurgroep aan te pakken zou enkel gemotiveerd worden door politieke beweegredenen. 'Ze hebben het probleem gepolitiseerd, maar dit is geen politieke kwestie. Het is een kwestie van nationale veiligheid.'

Protesteren onder de slogan #releaseourgirls dient volgens Abdullahi slechts als bliksemafleider, en is daarom contraproductief. 'We gaan niet aan criminelen vragen om geen misdaden meer te plegen. De regering dient voor onze veiligheid te zorgen, wij spreken hen aan op hun verantwoordelijkheden.'

Wat dat betreft heeft de internationale aandacht die de #BringBackOurGirls-campagne genereerde wel degelijk nut gehad, daar is hij van overtuigd. Zonder de bemoeienis van prominente figuren als Michelle Obama, Hillary Clinton, en vooruit, Justin Bieber, was er helemaal niks gebeurd. De Nigeriaanse autoriteiten kunnen niet langer wegkijken, langzaam wordt er iets in gang gezet. Schoorvoetend en met tegenzin, maar toch.

Zelf is Abdullahi nog steeds actief bezig met de campagne, net als Oby Ezekwesili en vele andere activisten in Nigeria, zowel op Twitter als bij de protesten die nog dagelijks plaatsvinden in Abuja. De beweging is nog lang niet ingezakt. Op 26 juni plaatste het officiële #BringBackOurGirls-account de volgende boodschap: 'Our advocacy stands, it continues, we're ambassadors of the cause. We shall not relent until our girls are back and alive!!#bringbackourgirls.' Te vinden onder @BBOG_Nigeria. Voor het geval je wilt retweeten.

undefined

Jennie Barbier

Meer over