Even geen zelfontplooiing

Laat ik nu de vijf miljoenste kijker zijn die na de 4.999.999 kenners een duit in het zakje doet over het succes van Boer zoekt vrouw. Talloze analyses met boeiende verklaringen zijn langs gekomen. De talenten en vaardigheden van Yvon Jaspers en de andere makers. De clevere manipulaties van de kijkers, zoals Xandra van Gelder (Opinie & Debat, 22 januari) schreef.


Een minder gebruikte analyse is: 'Geen hoofddoekjes'. Een zere duit in het zakje. Maar ook dat zal meespelen (alhoewel ik u kan garanderen dat als er een meisje met hoofddoek mee op boerenjacht zou gaan, dat nog het programma niet zou veranderen of bederven).


De vraag naar het succes van Boer zoekt vrouw begint met de vraag: wat gebeurt er in Boer zoekt vrouw? Vijfenveertig minuten praten (met weinig en vaak dezelfde woorden: 'Ik dacht: dát is een leuke man!'), eenvoudig eten (stamppot of nasi), en koffie (uit een pot, niet uit een Senseo), en liefde. Vooral dat.


Geen zelfontplooiing. Niks vlucht naar voren. Vijfenveertig minuten lang, elke zondag.


Hè. Hè.


Waarom is dat zo'n opluchting? Om dat te verklaren ga ik met een oude klassieker smijten: de beruchte piramide van Maslow. U weet wel: de behoeften van een mens kunt u zien als een bouwsel, met een smalle top en een brede basis.


In de onderste verdieping, de brede basis, zitten de organische en lichamelijke behoeften van de mens. Eten en drinken, plassen, poepen. Seks ook, ja. Daar bovenop - ook nog op een brede verdieping - zit de behoefte aan veiligheid: een dak boven je hoofd, een relatie met anderen, de liefde.


Ik ga de piramide niet helemaal af, maar als laatste, op de eenzame top, staat: de behoefte aan 'zelfverwerkelijking'. Om Wikipedia te citeren: 'De behoefte om zijn persoonlijkheid en zijn mentale groeimogelijkheden te ontwikkelen.' Deze behoefte staat bovenin de piramide, op zijn smalst, omdat hij de 'laatste' behoefte is, die het 'minst' nodig is om te overleven.


Nu zetten wij de Nederlandse tv eens aan. En wat zien we dan? We zien Hollands Next Top Model, The Voice of Holland, X-factor. Of we zien Una Voce Particolare en Korenslag. Allemaal programma's met veel getrompetter en lichtshows (zelfs Korenslag), programma's met letterlijke en figuurlijke schijnwerpers naar de top. Je kunt als kijker stemmen, dus bepalen wie het meest recht heeft op de zelfverwerkelijking die het programma uitdraagt en tot uitdaagt.


(Zelfverwerkelijking. Een contradictio in terminis, want als je jezelf nog niet bent, kan je het dan verwerkelijken? En als je het moet verwerkelijken, ben je dan nog wel jezelf?)


Dat zijn de talentenshows. Dan hebben we nog de informatieve programma's. Om even op die hoofddoekjes terug te komen: Mohammed Enait verdedigt zijn muts (die een uiting is van zijn eigen invulling van zelfverwerkelijking, Fatima Elik verdedigt haar hoofddoek (die een uiting is van haar zelfverwerkelijking).


Dan weer een moslima die juist haar hoofddoek heeft afgedaan (dat is haar uiting van . . ). En dan is er Geert Wilders die erover klaagt dat de zelfverwerkelijking van de Nieuwe Nederlanders niet de vorm krijgt die hij ideaal vindt.


Ziet u het patroon al een beetje? De meest bekeken en besproken programma's op de Nederlandse tv dragen behoeften uit die bovenin Maslows piramide zitten.


Behalve . . . Boer zoekt vrouw. Dat huist in de benedenverdiepingen van de piramide van Maslow: de meest basale behoeften van de mens. Eten, drinken en een (boerderij)dak boven je hoofd.


De twee keer gesjeesde studente Neeltje, die in Groningen en Amsterdam niet het geluk kon vinden - maar wel op de boerderij van Wietse in Oldetrijne. De belastingmedewerkster Astrid, die weg van haar flat wilde en op haar plek viel op het melkveebedrijf van Wim in Rouveen. Altijd maar 'De beste worden die je kunt zijn', je 'persoonlijke top' bereiken - het is allemaal loffelijk, maar ook vermoeiend en eenzaam. Als je alleen bent, wankelt de piramide. Volgend jaar, of het jaar daarop in Boer zoekt vrouw: de hoofddoekdraagster Aïsja die haar theologiestudie aan de VU in Amsterdam opgeeft voor een plek bij een geitenhoeder in Drenthe. Heerlijk!


Meer over