Europese Unie wint door euro aan assertiviteit

Europese diplomaten maken zich ernstige zorgen over de relatie met de Verenigde Staten. Verschillende vertegenwoordigers zeggen dat de drie of vier handelsconflicten die de komende maanden moeten worden opgelost ook hun invloed doen gelden op andere terreinen....

'De politieke samenwerking wordt een stuk lastiger', voorziet een Franse diplomaat. Volgens hem zou dat gevolgen kunnen hebben voor de transatlantische samenwerking over kwesties als Joegoslavië, Irak en Rusland.

Een andere diplomaat wijt de verslechterende relaties aan 'steeds groeiende en zeer onterechte Europese arrogantie. Er begint in Europa een gevoel te ontstaan dat we een grootmacht in potentie zijn en dat we het wel zonder de Amerikanen kunnen. Steeds meer politici vinden dat die lui in Washington hun grote mond moeten houden. Dat is een zeer gevaarlijke ontwikkeling', aldus deze diplomaat.

Volgens hem is die Europese arrogantie een neveneffect van de invoering van de euro. Hij roept het bezoek in herinnering dat de Franse president Chirac en premier Jospin enkele weken geleden aan Washington hebben gebracht. 'Zij spraken toen alleen over de euro. Kunt u zich voorstellen dat zij over de franc zouden hebben gepraat als ze een jaar geleden in Washington waren geweest?'

De verhouding tussen de Europese Unie en de VS is de laatste weken vertroebeld door wederzijds onbegrip en wantrouwen: over de executie van twee Duitsers in de staat Arizona, waarvoor Duitsland naar het Internationale Gerechtshof is gestapt; de coulante behandeling van de Amerikaanse luchtmachtpiloot die vorig jaar tegen een Italiaanse kabelbaan aanvloog, waardoor een lift met tientallen skiërs te pletter sloeg; en de bijna onbegrijpelijke ruzie over de bananenhandel, waarin de VS Europa sancties opleggen omdat Washington vindt dat Brussel Amerikaanse bedrijven benadeelt.

De meeste politieke waarnemers verklaren deze toenemende fricties uit de veranderde rol van Europa en de Verenigde Staten in de wereld. Europa wordt assertiever, omdat het minder afhankelijk is van Amerikaanse bescherming nu zijn voornaamste vijand - de Sovjet-Unie - is weggevallen. Volgens diplomaten is de hervatting van de discussie over een eigen Europese defensie, zoals Tony Blair en Jacques Chirac hebben voorgesteld, ook een symptoom van de nieuwe verhoudingen.

'Wij juichen het zeer toe als Europa autonomer wordt', aldus een zegsman van de Amerikaanse ambassade bij de EU. In deze woelige tijden kan echter gemakkelijk de verdenking ontstaan dat de Amerikanen slechts lippendienst bewijzen aan grotere Europese zelfstandigheid. Als puntje bij paaltje komt, zouden ze liever een volgzaam Europa hebben.

'Niet waar', zegt de Amerikaan. 'Wij hebben liever een sterk en soms recalcitrant Europa dan een zwak en volgzaam Europa. Ook op economisch vlak. De economische samenwerking in Europa betekent dat het ondenkbaar is dat Europa ooit weer een slagveld wordt. En dat is in het economische belang van ons Amerikanen. Een sterk Europa is bovendien een grotere afzetmarkt.'

In tegenstelling tot enkele van zijn Europese collega's bagatelliseert hij de recente conflicten. 'Het komt nu toevallig zo uit dat er een paar problemen vlak na elkaar optreden. Ik zie geen verslechtering van de verstandhouding.'

Maar een vooraanstaande Europese diplomaat ziet het somber in. 'Het klimaat verandert', zegt hij. 'En uiteindelijk zou de geringere bereidheid om naar elkaar te luisteren zelfs ten koste kunnen gaan van de economische samenwerking. Het wordt steeds moeilijker om oplossingen te bedenken voor de handelsconflicten, omdat we steeds minder luisteren naar elkaars argumenten.'

Wordt de traditionele Franse aversie tegen alles wat riekt naar Amerika de leidraad in de EU? 'De Fransen lijken zeker een soort theologische neiging te hebben om confrontaties met de VS uit te lokken. Maar ik denk dat uiteindelijk het gezond verstand zegeviert', zegt de Amerikaan.

Meer over