Europese Unie stevent af op grondwet

Deze week moeten de onderhandelingen worden hervat over een nieuwe grondwet voor Europa. De nieuwe stemverdeling was het grootste struikelblok....

De Poolse premier Leszek Miller zei gisteren na overleg met de Duitse bondskanselier Schröder dat een compromis 'niet alleen mogelijk, maar ook noodzakelijk' is. Polen lag samen met Spanje dwars op de EU-top van afgelopen december, toen de onderhandelingen over de Magna Charta voor Europa volledig vastliepen.

Een van de grootste struikelblokken bleek de nieuwe stemverdeling die in de ontwerpgrondwet wordt voorgesteld. Die komt erop neer dat Polen en Spanje minder gewicht in de schaal zullen leggen dan het geval is onder de huidige regeling. Die stemmenweging was het resultaat van dagenlange onderhandelingen tijdens de top van Nice. Het lijkt erop dat de bloedige bomaanslagen in Madrid de EU-landen onder extra druk hebben gezet om hun geschillen over de grondwet opzij te zetten. Volgens staatssecretaris Nicolaï van Europese landen beseffen de EU-landen dat het tijd is om te laten zien 'dat we de handen ineen kunnen slaan'.

Aanvankelijk stond Berlijn erop dat besluiten die met gekwalificeerde meerderheid worden genomen, de steun van meer dan de helft van de lidstaten nodig hebben. Die moeten dan bovendien 60 procent van de bevolking van de EU vertegenwoordigen. Berlijn heeft laten weten dat het nu ook bereid is te praten over een andere stemmenweging. Onder die regeling zouden de Grote Drie (Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië) niet meer in staat zijn met zijn drieën besluiten tegen te houden op grond van hun bevolkingsgrootte.

Na de machtswisseling in Spanje, waar premier Aznar het veld moet ruimen voor de meer Europa-gezinde socialist Zapatero, staat Polen onder enorme druk in te schikken. In het parlement klonken daar leuzen als 'Nice of de dood!', maar voor een erg eenzame doodsstrijd voelt de Poolse regering ook weer niet.

Minister Bot van Buitenlandse Zaken waarschuwde eerder deze week dat het nog te vroeg is voor euforie. 'Uit wat ik hoor, moet ik constateren dat er nog een heleboel kwesties zijn die niet ter sprake zijn gekomen', zei hij. Volgens hem hebben tal van landen nog enkele eisen waarop zij in de eindfase van de onderhandelingen zullen blijven staan. Al die punten raakten tijdens de top van Brussel totaal ondergesneeuwd, doordat alle aandacht uitging naar de strijd over de stemmenweging.

Staatssecretaris Nicolaï herinnerde eraan dat ook Nederland nog twee 'harde' punten heeft. Allereerst eist Nederland dat de EU-landen het vetorecht behouden bij de vaststelling van de meerjarenbegroting van de EU. De reden is simpel: Nederland draagt daar verhoudingsgewijs veruit het meeste aan bij.

Verder wil de Nederlandse regering dat het Hof van Justitie een grotere rol krijgt bij geschillen over het stabiliteitspact, dat de gezondheid van de euro moet garanderen. Op die manier wil Den Haag voorkomen dat het nog een keer een nederlaag lijdt, zoals in het gevecht over de te grote tekorten in de begrotingen van Frankrijk en Duitsland.

Het probleem voor Nederland is dat het alleen maar moeilijker wordt om voor die eisen op te komen, nu de druk om een compromis te bereiken groter wordt. 'Ik kan niet ontkennen dat in al het geweld de positie van Nederland er niet gemakkelijker op is geworden.'

Volgens hem heeft Nederland achter de schermen veel steun voor zijn eis dat het Europese Hof van Justitie een sterkere rol moet krijgen bij het bewaken van het stabiliteitspact. Maar hij betwijfelde of andere landen die steun ook daadwerkelijk zullen geven, omdat zij beseffen hoe gevoelig die zaak bij Duitsland ligt. Dat wil per se niet onder curatele komen te staan. Volgens Bot zal Nederland toch vasthouden aan de eisen.

Meer over