‘Europese regels nekken Nederlandse architecten’

Vooral jonge architecten kunnen door hoge kosten vaak niet eens meedingen naar overheidsopdrachten...

Architecten hebben hun buik vol van de zware eisen die bij veel Europese aanbestedingen in Nederland worden gesteld. Opdrachtgevers zouden tijdens de selectieprocedure inspanningen vragen die niet in verhouding staan tot tijd, geld en risico’s die de deelnemende architectenbureaus op zich nemen. Kleine en jonge bureaus kunnen vaak niet eens aan de procedure meedoen.

‘Het is alarmfase één’, zegt architect Jo Coenen. ‘Het gaat inmiddels over veel hectares Nederland.’ Uit protest tegen de aanbestedingseisen trok de voormalig Rijksbouwmeester zich in juli samen met zes andere gerenommeerde architectenbureaus terug uit de selectie voor het ontwerp van het nieuwe gemeentehuis van de gemeente Westland.

Zij staan niet alleen in hun kritiek. Het zomernummer van vakblad de Architect staat vol brieven van verontruste architecten. ‘Het onderwerp zit heel veel architectenbureaus dwars’, zegt directeur Marie Hélène Cornips van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA).

Het zijn niet de Europese aanbestedingsregels zelf die ter discussie staan. De regels (die gelden bij grote aanbestedingen, inclusief ontwerpopdrachten, door overheden en overheidsinstellingen in Europa) zijn juist bedoeld om de markt transparanter te maken en ook jonge architecten en kleine bureaus meer kansen te geven opdrachten binnen te slepen.

Volgens de BNA zijn de regels zelf het probleem niet. Het is de interpretatie van die regels.

‘Veel opdrachtgevers interpreteren de regels veel strikter dan nodig’, zegt Cornips. ‘Ze doen nog een schepje bovenop het EU-beleid.’ Dat schepje bestaat onder meer uit hoge omzet- en ervaringseisen. Als voorbeeld noemt Cornips de aanbesteding van het gemeentehuis van Almelo. Architectenbureaus die het gebouw wilden ontwerpen moesten een gemiddelde jaaromzet van 3 miljoen euro draaien. Volgens de BNA kan slechts 6 procent van de hele Nederlandse architectenbranche aan die eis voldoen.

Gegadigden voor het ontwerp van een school in Meppel moesten in de afgelopen jaren vijf vergelijkbare scholen hebben ontworpen. Jonge architecten met weinig ervaring vallen dan al snel buiten de boot. ‘Er dreigt verschraling’, zegt Cornips. ‘Als hetzelfde bureau steeds vergelijkbare opdrachten doet, wordt de gebouwde omgeving steeds eenvormiger.’

Voormalig Rijksbouwmeester Coenen ergert zich aan de ‘schijnbaar objectieve criteria’ bij de aanbestedingen. Een deskundige jury kan volgens hem een veel beter oordeel over een ontwerp geven dan een ambtenaar die een checklist afvinkt. ‘Het is belangrijk dat echte kenners, zowel architecten en stedebouwkundigen als gebruikers, ideeën kunnen uitwisselen.’

Het Rotterdamse architectenbureau Atelier Kempe Thill doet in het rapport Naar een nieuwe aanbestedingscultuur een aanbeveling ter verbetering. Co-auteur André Kempe, een Duitser, schrijft juist naar Nederland te zijn gekomen wegens de mogelijkheden voor jonge architecten. ‘Maar nu is de situatie veranderd.’

Volgens hem kan Nederland een voorbeeld nemen aan de situatie in zijn geboorteland. ‘De Architektenkammer daar organiseert alle openbare aanbestedingen en stelt eisen die bureaus aankunnen’, zegt Kempe. ‘Zo’n instantie zou vanuit de Rijksgebouwendienst opgezet kunnen worden.’

Meer over