Analyse

Europese Commissie wil toerisme 2021 redden: voor de zomer vaccinatiecertificaat, maar is dat haalbaar?

Dit misschien goed? De Europese Commissie heeft haast. Voor het begin van de zomer moet de burger weer kunnen reizen, in elk geval binnen Europa. Haar oplossing: het vaccinatiecertificaat. Maar hoe veilig is dat?

Dichte cafés in Benidorm, Spanje  Beeld Getty Images
Dichte cafés in Benidorm, SpanjeBeeld Getty Images

Voor het begin van de zomer moet de burger volgens de Europese Commissie weer kunnen reizen, in elk geval binnen Europa. Haar oplossing: het woensdag gepresenteerde wetsvoorstel voor een digital green certificate, het vaccinatiepaspoort dat geen paspoort mag heten maar wel als paspoort moet gaan werken. Lidstaten zijn sceptisch. Vijf vragen en antwoorden of het vaccinatiecertificaat ons veilig door de zomer brengt.

Wat stelt de Commissie precies voor?

Een gratis certificaat voor de EU-burger waarmee deze straks na een jaar van lockdowns weer makkelijk en veilig door Europa kan reizen. Op papier oogt de opzet eenvoudig: van iedereen die is gevaccineerd, dan wel een recente negatieve coronatest heeft of immuun is voor corona (door antistoffen na besmetting), wordt deze informatie in het betrokken land centraal opgeslagen.

De burger burger krijgt een certificaat in de vorm van een QR-code (of een printje ervan). Hiermee kan aan de grens, bij een incheck- of hotelbalie eenvoudig gecontroleerd worden of iemand gevaccineerd, getest of immuun is. In dat geval zijn quarantainemaatregelen in principe overbodig, al kan een lidstaat dat altijd nog eisen (maar dan ook voor de eigen burgers). Aanvullende eisen zijn mogelijk bij nieuwe virusvarianten of als blijkt dat gevaccineerden toch nog besmettelijk zijn.

Is dat technisch mogelijk?

Op datzelfde Brusselse papier, zeker. Het wetsvoorstel zorgt ervoor dat het certificaat in alle lidstaten aan de dezelfde eisen voldoet. De Commissie bouwt een platform waarmee de data over en weer in de lidstaten gelezen kunnen worden, zonder dat die centraal in de EU worden verzameld. De lidstaten zijn er verantwoordelijk voor dat de informatie over hun burgers beschikbaar komt. Betrokken EU-ambtenaren plaatsen grote vraagtekens bij de haalbaarheid ervan. Veel lidstaten missen de benodigde it-infrastructuur of kennen geen centrale registratie van medische gegevens.

Hoe wil de Commissie dit voor de zomer afgerond hebben? Gewoonlijk duurt het zeker 1,5 jaar eer een wetsvoorstel is goedgekeurd en daadwerkelijk van kracht is.

De beschikbare tijd is inderdaad ongekend krap. Hebben de lidstaten al de nodige vragen bij het voorstel, dat geldt zeker ook voor het Europees Parlement, dat ook zijn goedkeuring moet geven. Het parlement zal vol inzetten op bescherming van de gevoelige (medische) gegevens. De druk van zuidelijke landen is niettemin groot: hun toeristische sector overleeft niet nog een lockdownzomer.

Nog geen 10 procent van de mensen is ingeënt, waarom dan een vaccinatiepaspoort?

Vergeleken met het Verenigd Koninkrijk loopt de EU hopeloos achter met vaccineren. Commissievoorzitter Von der Leyen maakte bovendien woensdag bekend dat AstraZeneca ook het komende (tweede) kwartaal haar contractuele verplichtingen niet nakomt: geen 180 miljoen vaccindoses, maar 70 miljoen.

Om de vaccinatiecampagnes meer snelheid te geven, overweegt Von der Leyen de export van vaccins (41 miljoen doses naar 33 landen, sinds 1 februari) aan banden te leggen. Dit zou vooral het Verenigd Koninkrijk treffen, dat ontving afgelopen weken 10 miljoen vaccindoses uit de EU. Een vergaande maatregel die Von der Leyen volgende week met de Europese regeringsleiders zal bespreken.

Wat vinden die leiders van haar dadendrang?

Er is sprake van een zeker onbehagen tussen Von der Leyen en de leiders. Ze wekte wrevel door 27 december uit te roepen als de Europese start van de vaccinatiecampagnes, terwijl vaccineren een nationale zaak is. Haar ambitie dat aan het eind van de zomer 70 procent van de volwassenen gevaccineerd moet zijn, leidde om dezelfde reden tot gemor: bemoei je met je eigen zaken. En nu weer dat Europese vaccinatiepaspoort terwijl grenscontroles een nationale bevoegdheid zijn. ‘Er gaan hier regelmatig wenkbrauwen omhoog’, stelt een diplomaat. Omgekeerd ergert de Commissie zich aan het gebrek aan urgentie bij de lidstaten. ‘We zitten in de crisis van de eeuw’, aldus Von der Leyen.

Meer over