‘Europa stelt zich te vaak belerend op’

Dat Russen zich ergeren aan de westerse bemoeizucht, begrijpt Van der Linden. ‘Je kunt Rusland, met zijn elf tijdzones en tientallen minderheden, niet vergelijken met pakweg Bulgarije.’..

In zijn gesprek gisteren met president Vladimir Poetin heeft René van der Linden, president van de Raad van Europa, niet gesproken over het verbod op de GayPride-parade. Noch over de gewelddadige afloop van de bescheiden homodemonstratie dit weekeinde. ‘Dat is een moeilijk thema’, zegt Van der Linden op een receptie in de Doema. ‘Je moet er soms voor oppassen om onze vergevorderde vrije opvattingen niet op te dringen aan landen waar andere overtuigingen gelden.’

‘Ik vind het enigszins te vergelijken met de abortusboot, waar ik absoluut tegen was’, vervolgt Van der Linden. De GayPride-parade was volgens hem voornamelijk een buitenlands initiatief. Op de homobijeenkomst dit weekeinde waren ook opvallend veel buitenlanders aanwezig. ‘Met Poetin heb ik het er daarom niet over gehad. Maar in andere gesprekken hier heb ik wel voortdurend benadrukt dat we ons grote zorgen maken over het oprukkende nationalisme en extremisme in Rusland.’

Van der Linden was in Moskou omdat Rusland sinds vorige week voorzitter is van de Raad van Europa, de instantie met 46 lidstaten die zich bezighoudt met mensenrechten en de ontwikkeling van de rechtsstaat. Rusland, dat nooit eerder een pan-Europese organisatie leidde, wil dat de raad zich meer gaat toeleggen op onderwijs, sociale cohesie en cultuur. Het Kremlin vindt dat de Raad dubbele standaarden hanteert en te kritisch is over de Russische mensenrechtensituatie.

Van der Linden begrijpt de Russische irritatie wel. ‘Europa is te ongeduldig geweest. Je kunt Rusland, met zijn elf tijdzones en tientallen minderheden, niet vergelijken met Bulgarije.’ Vooral de EU heeft wat Rusland betreft veel steken laten vallen, meent hij. ‘We zijn er de afgelopen tien jaar niet in geslaagd om tot een diepe samenwerking te komen die verder gaat dan alleen de energiebelangen. We zijn wederzijds afhankelijk, maar het bijbehorende wederzijdse respect ontbreekt te vaak. De EU stelt zich vaak paternalistisch en belerend op.’

De recente kritische rede van de Amerikaanse vice-president Cheney over de afnemende democratie in Rusland onder Poetin noemt Van der Linden onverstandig. ‘Dat was een zuiver Koude-Oorlogsverhaal waarmee je de hervormers in Rusland geen dienst bewijst. Het stimuleert juist de krachten die terug willen naar de sovjettijd.’

Daarom heeft hij Poetin in de eerste plaats uitgebreid gecomplimenteerd. ‘In de tien jaar dat Rusland lid is van de Raad, is er veel verbeterd. Er is een ombudsman gekomen, de rechtspraak is verbeterd en het moratorium op de doodstraf is gerespecteerd. Daarnaast hebben ze zich gedegen op hun voorzitterschap voorbereid. Ze gaan ook drie conferenties organiseren.’

Poetin wil graag samenwerken met de Raad van Europa, zegt Van der Linden. ‘Omdat wij een structuur zijn waarvan de Russen zelf deel uitmaken, accepteren ze onze kritiek beter. Ik ben ervan overtuigd dat we alles op alles moeten zetten om te voorkomen dat Rusland geïsoleerd raakt. De veiligheid, stabiliteit en welvaart in Europa zijn daarvan afhankelijk.’

Meer over