Europa moet onberaden aanval op Irak voorkomen

Europa moet gezamenlijk een vuist maken, om te verhinderen dat Amerikaanse haviken onberaden ten strijde trekken tegen Saddam Hussein. Helaas blijft het in Nederland oorverdovend stil, constateren Bert Koenders, Max van den Berg en Jan Marinus Wiersma....

HET lijkt alsof er in Nederland geen buitenlandse politiek meer bestaat. Op het moment dat er een ongekende crisis heerst in de transatlantische betrekkingen, heerst er in Nederland windstilte. Terwijl de wereld debatteert over militaire opties in Irak, beantwoordde minister De Hoop Scheffer vorige week Kamervragen met de opmerking dat het voorbarig is in te gaan op een vooralsnog hypothetisch scenario.

Met spoed is een nationale, maar vooral ook een Europese beleidsvisie nodig die het gevaar van de dreiging van massavernietigingswapens en van terrorisme (en haar oorzaken) helder benoemt, die zich uitspreekt over militaire opties en de cruciale rol van de VN, en die afstand neemt van vroegtijdige oorlogslogica.

Al meer dan dertig jaar terroriseert Saddam Hussein Irak. Door het systematisch vermoorden van directe medewerkers en legerleiding en de vertrapping van mensenrechten heeft hij zijn alleenheerschappij weten te handhaven. Redenen te over voor regime verandering en een beter toekomstperspectief voor de geteisterde bevolking van dit land.

Maar ook redenen te over een oorlog tegen Saddam te beginnen om dat te bereiken? Brent Scowcroft, Nationale Veiligheidsadviseur van Bush senior, beweert terecht dat een unilaterale militaire interventie van de VS de instabiliteit in het gehele Midden-Oosten kan vergroten. De haviklogica dat Bush junior het werk van senior moet afmaken heeft meer te maken met binnenlandse politiek dan met een daadwerkelijk doordachte militaire en politieke strategie die de veiligheid in de wereld naderbij brengt.

Allereerst zal wat ons betreft duidelijk moeten worden dat er helder bewijs is van massavernietigingswapens of steun aan het Al Qa'ida-netwerk. Mocht dat er zijn, dan is er sprake van een ernstige situatie.

Het is dan van belang overtuigende argumenten te hebben voor een preventieve aanval, gezien de enorme gevaren van precedentwerking. Dit geldt zeker bij een vergelijking met het alternatief, een geïntensiveerde indammingspolitiek.

Bij elk gebruik van wapens gelden altijd de criteria van legitimiteit, proportionaliteit en effectiviteit. De politieke en menselijke consequenties van oorlog mogen nooit worden onderschat.

Vervolgens is helderheid vereist over een eventueel post-Saddam tijdperk dat een langdurige internationale economische en politieke investering vraagt ten behoeve van stabiliteit en mensenrechten in de hele regio.

Nu er in de VS een stevig debat plaatsvindt, gaat het ons niet meer om een voor of tegen de VS. Het gaat er nu om in dat Amerikaanse debat gewicht in de schaal te leggen en als Europa samen met vele andere Amerikanen de regering in Washington af te houden van een eenzijdig afgekondigde, unilaterale en onvoldoende gemotiveerde oorlog tegen Irak.

Alleen multilaterale oplossingen kunnen de effectiviteit van de strijd tegen terrorisme en de investeringen die daarvoor nodig zijn waarborgen. Die hebben natuurlijk geen schijn van kans als Amerika de VN, de EU en de NAVO grotendeels terzijde stelt, terwijl ieder land in Europa voor zich praat zonder gezamenlijke veiligheidspolitieke prioriteiten te poneren.

Wij pleiten voor de volgende aanpak:

Saddam Hussein op systematische wijze - maar dan wel via de Veiligheidsraad en Kofi Annan - dwingen de wapeninspecties te laten hervatten.

Tegelijk met deze eis moet opnieuw gepoogd worden een VN-programma uit te voeren voor sociale investeringen, voedsel en medicijnen via olieverkoop. Ook op Rusland zal druk uitgeoefend moeten worden om met deze slimme sancties akkoord te gaan. Dit is absoluut niet het moment om aan een samenwerkingsakkoord met Baghdad te werken.

Saddam Hussein moet tevens helder gemaakt worden dat de Veiligheidsraad inclusief de Europese landen geweld kan gebruiken, wanneer hij bijvoorbeeld geen wapencontroles toelaat of als hij terroristische organisaties als Al Qa'ida ondersteunt. Maar dat is ná uitputting van alle diplomatieke mogelijkheden én uitsluitend op basis van Veiligheidsraaduitspraken en een beschikbare proportionele en effectieve strategie zoals hierboven beschreven.

Daarbij hoort politiek gezien ook een echt gezamenlijk optreden van de VS en de EU in het Midden-Oosten. In plaats van Amerikaanse unilaterale steun aan de regering Sharon, zouden de Palestijnen en Israëli's opnieuw en met een structureel perspectief op vrede (twee economisch leefbare staten en wederzijds internationaal gegarandeerde veiligheid) moeten doorgaan aan de onderhandelingstafel. Inzet van gezamenlijke economische en diplomatieke macht van de VS en de EU, zou wel degelijk een einde kunnen maken aan de wederzijdse destructieve cyclus van geweld.

Europa heeft hierbij grote verantwoordelijkheden, of ze wil of niet. Defaitisme leidt tot niets. Het is nu tijd beter te laten zien dat Europa niet alleen de grootste handelsmacht ter wereld is, een euro heeft die zich kan meten met de dollar, maar ook in haar buitenlandse politiek in staat is met één stem en één strategie te opereren.

Alleen op basis van een heldere Europese betrokkenheid kunnen Chris Patten (vertegenwoordiger van de Europese Commisie) en Javier Solana (vertegenwoordiger van de Europese regeringen) zich mengen in het debat in de VS en op multilaterale basis het bondgenootschap Europese Unie-Verenigde Staten nieuwe inhoud geven. Een zelfbewustere Europese buitenlandse politiek waarin defensie, maar ook handel, hulp, conflictpreventie, regionale economische ontwikkeling een belangrijke rol spelen, is juist na 11 september onmisbaar. Daarbij hoort bijvoorbeeld ook het bijdragen aan de stabiliteit en de ontwikkeling van Afghanistan. De Nederlandse regering zou zich niet afzijdig moeten houden, maar juist nu hard moeten werken aan zo'n internationale positie.

Bert Koenders is lid van de Tweede Kamer voor de PvdA, Max van den Berg is vice-voorzitter van de Socialistische Fractie in het Europees Parlement en Jan Marinus Wiersma is lid van de Socialistische Fractie in het Europees Parlement.

Meer over