Nieuws

Europa laat ‘Hollands vaccin’ toe tot de markt

De Europese vaccinatiecampagne krijgt versterking van een vierde vaccin: het in Leiden ontwikkelde vaccin van Janssen, onderdeel van het Amerikaanse Johnson & Johnson. Dat heeft de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA donderdag bekendgemaakt.

Een doosje vaccins. Beeld AFP
Een doosje vaccins.Beeld AFP

Het vaccin is het vierde vaccin dat, na goedkeuring door de Europese Commissie een noodtoelating krijgt voor de Europese markt, na de vaccins van Pfizer/BioNTech, Moderna en AstraZeneca en de Universiteit van Oxford. Het vaccin zal in ons land naar verwachting vanaf mei of juni op grote schaal worden ingezet om de bevolking in te enten.

Het bijzondere van het Janssen-vaccin is dat er, zo is de bedoeling, maar één prik van nodig is. Bij de andere vaccins moet men na een of drie maanden terug voor een ‘boosterdosis’, een versterking van de immuniteit. Op papier beschermt het Nederlandse vaccin 67 procent van de mensen die ermee worden ingeënt tegen corona, en vijf op de zes tegen ernstige ziekte.

72 procent effectief

Maar mogelijk pakken die cijfers in Europa wat hoger uit. De score van Janssen werd wat omlaaggehaald doordat men het vaccin ook testte in Zuid-Afrika, met zijn minder goed grijpbare virusvariant. In de VS bleek het vaccin van Janssen 72 procent effectief, en bij ouderen blijkt de werking 80 procent. Dat zijn aanwijzingen dat het vaccin meer in zijn mars heeft dan men nu ziet.

De bijwerkingen van het middel zijn overigens gering: een grieperig gevoel, wat vermoeidheid en een zere arm zijn de meest gevoelde neveneffecten. Nadeel is dat onbekend is hoe land de werkzaamheid aanhoudt. ‘We weten dat de werkzaamheid in elk geval 56 dagen hoog is’, zei beoordelaar Ingrid Schellens van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen gisteren. ‘Maar verder reikt de studieduur nog niet.’

Naar verwachting krijgt Nederland in totaal 11,3 miljoen doses van het vaccin. Drie miljoen in het tweede kwartaal, 6 miljoen in het derde, en nog eens 2,3 miljoen in het vierde kwartaal van het jaar. Nederland betaalt daarvoor 7,14 euro per dosis, volgens Janssen de kostprijs.

Paard van Troje

Net als het vaccin van AstraZeneca is de basis van het Janssenvaccin een onschuldig verkoudheidsvirus, dat als een soort paard van Troje erfelijk materiaal van het coronavirus aflevert in de cellen van wie ermee wordt ingeënt. Net als na een infectie met het echte coronavirus maken die cellen vervolgens viruseiwitten aan, waarmee het afweersysteem vervolgens het echte coronavirus leert kennen.

Het vaccin van Janssen is in zijn moleculaire details zeer elegant, vertelde viroloog Marjolein Kikkert (LUMC) eerder deze week. Zo zorgt het voor de aanmaak van virussteeksels die extra stabiel zijn en de vorm hebben van de uitsteeksels van het virus zoals dat het lichaam binnenkomt. Het idee is dat dit de afweer leert om de eerste de beste virusdeeltjes die het waarneemt al aan te vallen.

Crucell

Het vaccin is gebouwd rondom een vaccinsysteem dat de afgelopen decennia in Leiden werd ontwikkeld door Crucell, een afsplitsing van de Leidse universiteit. Het bouwt voort op het werk van hoogleraar moleculaire oncogenese Lex van der Eb en zijn promovendus Dinko Valerio, die in de jaren negentig cellen uit menselijke embryo’s ombouwden tot kweekfabriekjes voor uitgeklede verkoudheidsvirussen.

Dat waren overigens geen geaborteerde embryo’s, zei de inmiddels 87-jarige Van der Eb in een interview met deze krant, in reactie op de kritiek uit anti-abortusactivisten uit de VS: die waren te klein. De vruchten die hij gebruikte kwamen voort uit late miskramen, en werden met toestemming van de ouders voor onderzoek beschikbaar gesteld.

Overigens bevat het vaccin zelf geen embryonale cellen. Alleen de als coronavirus vermomde verkoudheidsvirussen.