EUROPA EN TALIBAN; Emma's grote hart klopt iets te snel

EUROCOMMISSARIS Emma Bonino staat bekend om haar grote hart voor de medemens - onverschillig of het om slachtoffers van oorlog en natuurgeweld gaat óf om in verdrukking geraakte hasj-rokers....

Het is daarom opmerkelijk dat zij deze week de Europese humanitaire hulp aan Afghanistan heeft bevroren. De reden? Discriminatie van de Afghaanse vrouwen door de fundamentalistische heersers van het land, de Taliban. Afghaanse vrouwen mogen niet studeren of een baan hebben. De internationale hulpverlening dient die Taliban-wet te respecteren.

De particuliere hulporganisaties plooiden zich niet naar de moslim-fundamentalisten, en ontvingen daarom op 14 juli het ultimatum uit het centrum van Kabul te verhuizen naar een onbewoonbaar schoolgebouw aan de rand van de stad. Ook dat weigerden de hulpverleners.

In de Parijse krant Libération benadrukt Pierre Pascal Vendini van Artsen zonder Grenzen dat deze weigering niet was ingegeven door de miserabele staat van het schoolgebouw. 'Maar wij zouden in een getto terecht zijn gekomen, waardoor we geen direct contact meer zouden hebben met de bevolking.' De geïsoleerde de hulpverleners zouden immers afhankelijk worden van de willekeur van het regime.

Het Taliban-ultimatum was voor Emma Bonino de laatste druppel: ruim acht miljoen gulden humanitaire hulp voor Afghanistan blijft, voorlopig, in de Brusselse knip. De Taliban namen onmiddellijk wraak door de semi-diplomatieke vertegenwoordiging van de EU in Kabul te sluiten.

Tot zover is Boninos represaille tegen de Taliban begrijpelijk. En toch is er iets mis mee. De eurocommissaris trekt weliswaar ten strijde tegen de Taliban, maar zij had beter de Verenigde Naties het vuur aan de schenen kunnen leggen. Want de volkerenorganisatie heeft op 13 mei van dit jaar - dus een maand voor het Taliban-ultimatum - met het Afghaanse regime een Memorandum of Understanding getekend waarin de VN impliciet de discriminatie der seksen in het land legitimeert.

Martin Griffiths, bij de VN verantwoordelijk voor humanitaire hulp, onderschrijft in artikel 13 van het memorandum dat de toegang van vrouwen tot medische zorg en onderwijs slechts etappegewijs zal geschieden, en in overeenstemming met de islamitische wetgeving en de Afghaanse cultuur. De Verenigde Naties accepteren zo de achterstelling van de vrouw in het Afghanistan.

De volkerenorganisatie aanvaardt overigens niet alleen de onderwerping van de Afghaanse vrouw, zij onderwerpt tot op zekere hoogte ook zichzelf aan de Taliban. Want in het memorandum laat zij aan het fundamentalistische regime het recht om zelf het Afghaanse personeel voor de humanitaire hulp uit te kiezen. Welnu, op Afghaanse medici of verpleegkundigen die hun opleiding in het Westen of in Rusland hebben gehad, mag de VN niet rekenen. Taliban verbiedt de inzet van deze experts op eigen bodem.

De handelwijze van de Verenigde Naties is desastreus voor de particuliere hulpverleningsorganisaties in Afghanistan. Als de volkerenorganisatie de principes en uitgangspunten van de Taliban onderschrijft, wat hebben de 35 particuliere hulporganisaties, die in het Islamitisch Emiraat Afghanistan werkzaam zijn, immers nog in te brengen?

Pierre Pascal Vendini van Artsen zonder Grenzen heeft gelijk als hij constateert: 'Door toe te geven aan alle regels van Taliban, hebben de Verenigde Naties een precedent geschapen. Zij hebben de inspanningen van de niet-gouvernementele organisaties geruïneerd, die in Kabul ervoor vechten hun werk te kunnen doen.

Alain Boinet van de organisatie Solidarité verwijt de Verenigde Naties dat zij, door Taliban aan te moedigen, de hulporganisaties in een onmogelijk parket hebben gebracht. De kans is groot dat de hulpverleners Kabul (en Afghanistan) moeten verlaten - een voor de bevolking catastrofale ontwikkeling.

Volgens Charles MacFadden, coördinator van de humanitaire organisaties in Kabul, zou het vertrek van de niet-gouvernementele organisaties het begin van het einde van de elke presentie van buitenlanders in Kabul zijn. Behalve die van de VN.

Bonino's sancties tegen Taliban zijn - hoe begrijpelijk ook - in dit perspectief een loos gebaar. De hulpverleners die zij financierde, zijn al buitenspel gezet door het bewind in Kabul. En de bedoeling van de sancties - de Taliban te waarschuwen dat met hun rigide politiek het eigen volk ernstig schaadt - is tot mislukken gedoemd, omdat de contacten zijn verbroken.

Diplomatiek gezien is Bonino's harde lijn misschien even catastrofaal als de trieste concessies die de Verenigde Naties aan de Taliban hebben gedaan, of misschien zelfs catastrofaler. Want de VN houden de kans de ontwikkelingen in Kabul zo goed en zo kwaad als maar kan te beïnvloeden. De Europese Unie is door de fundamentalistische banvloek in Kabul tot een machteloze toeschouwer veroordeeld.

Is de bevolking van Afghanistan daarmee gediend? Zullen de Afghaanse vrouwen zo de rechten en vrijheden verwerven die in het Westen gemeengoed zijn? Zolang de radicale Taliban in Kabul de wet voorschrijven,is dat vrijwel uitgesloten.

Wat had moedertje Emma dan wel moeten doen? Achteraf bezien was het waarschijnlijk verstandiger geweest, als zij de invloed van de Europese Unie had aangewend om de VN ervan te weerhouden voor Taliban te zwichten. En misschien had ook Europa concessies moeten doen aan Kabul. Bonino was met haar grote hart voor de medemens echter weer eens te impulsief.

Jos Klaassen

Meer over