Europa en Iran

ALS het om belangrijke kwesties gaat, bestaat er geen Europees buitenlands beleid. En het zal waarschijnlijk - met of zonder meerderheidsbesluiten - nog wel even duren voordat het er is....

Eerst was er de kwestie China. Nederland deed wat van de Europese voorzitter mocht worden verwacht, en pleitte voor een gezamenlijke Europese veroordeling in de Verenigde Naties van het Chinese mensenrechtenbeleid. Zo ging het al sinds jaar en dag, maar opeens haakte een aantal grote landen (Italië, Duitsland, Spanje en Frankrijk) af.

Ten onrechte, maar niet onverklaarbaar, gezien de verzoenende lijn die ook door Washington jegens Peking wordt gevoerd. Als het erop aankomt, wegen de verlokkingen van de omvangrijke Chinese markt zwaarder dan de mensenrechten. Ook al omdat Peking zich nog minder aan kritiek gelegen laat liggen dan Moskou destijds. Het gevolg was dat Nederland en Denemarken door Peking werden 'gestraft'. Goed nieuws voor lokale potentaten: met een verdeeld Europa kun je alle kanten uit.

De kwestie Iran is een nieuwe uitdaging voor Europa. De Verenigde Staten kiezen tegenover Teheran nog steeds voor een standvastige lijn, maar Europa (minus de Denen) opteert voor een 'kritische dialoog'. Dialoog: omdat er grote zakelijke (olie)belangen en aantrekkelijke markten in het geding zijn. Kritisch: omdat Iran aan staatsterrorisme doet, de fatwa tegen Rushdie handhaaft en met democratie en mensenrechten een loopje neemt.

Helaas, vanuit het gezichtspunt van de Duitse regering althans, ging een onafhankelijke Berlijnse rechter een stapje verder en stelde de hoogste Iraanse leiders verantwoordelijk voor een moordaanslag op vier Koerdisch-Iraanse dissidenten. De ayatollahs waren boos, maar het wonder geschiedde: Europa koos voor een gemeenschappelijke lijn en haalde uit protest zijn ambassadeurs naar huis.

Nu ze weer terug zouden gaan, blijkt 'Peking' school te hebben gemaakt. Teheran sluit de voornaamste boosdoeners - Duitsland en, andermaal, Denemarken - van normalisatie van de betrekkingen uit. De grote vraag is natuurlijk of, nu het machtigste Europese land wordt geschoffeerd, Europa zich andermaal laat verdelen.

Terwijl de Italiaanse ambassadeur al weer in Teheran zit, probeert Van Mierlo alsnog een gezamenlijke lijn uit te stippelen. Het is te hopen dat hij daarin slaagt. Als Europa zich zelfs door een regionale grootmacht laat koeioneren, gaat het nóg langer duren voordat het serieus wordt genomen in het internationale politieke krachtenspel.

Meer over