Europa-architecten blind voor wensen van burgers

ER IS IETS merkwaardigs aan de hand met Europa. Overdag feliciteren politici elkaar met gewichtige voorstellen voor een Europese president, grondwet, regering, extra senaat en wat al niet....

Martin Sommer

Volgens Joschka Fischer niet. Zijn ontwerp voor een nieuwe Europese federatie is het ei van Columbus, want in het gezamenlijke Europa dat hij schildert, krijgt ieder zijn deel. Een federatie van natie-staten, in zijn terminologie. Geen wonder dat Fischer zoveel bijval oogstte. Wáár de deelnemende landen nationale macht moeten inleveren, liet Fischer zorgvuldig in het midden. Zo willen misschien zelfs de Britten ooit in een federatie opgenomen worden.

Desondanks, of misschien wel juist daarom, heeft het Fischer-virus in Frankrijk krachtig toegeslagen. Er lijkt wel een Europa-architectuurwedstrijd uitgebroken. Jacques Delors wil een nieuw Europees verdrag voor zijn 'voorhoede', en géén constitutie. Daniel Cohn-Bendit kwam met een blauwdruk voor het 'Europa van de burgers'. Ex-premier Alain Juppé presenteerde een tweekamerstelsel, met een getrapt gekozen president en een Europese regering die de commissie moet vervangen. En dinsdag kreeg president Chirac in Berlijn open doekjes voor zíjn constitutie-annex-pioniersfederatie.

Het zijn fraaie bouwsels, die elk op hun manier heel Frans zijn. Chirac was nog het minst helder, maar vond wel dat zijn nieuwe constitutie à la française via een referendum de goedkeuring van het volk moest wegdragen. En eerder had hij laten weten dat hij voorstander is van 'décommunautarisation' - het uitkleden van de Europese commissie - een klassiek Frans doelwit. Juppé stelt op z'n vijfde republieks voor dat van bovenaf bepaald wordt wie de premier van de Europese regering wordt, en niet van onderop .

Zo onthullen die Thorbeckes op Europese schaal toch in de eerste plaats hun nationale worteling. En daar wringt de schoen. De overtuigde 'soevereinist' Jean-Pierre Chevènement had gelijk met zijn opmerking dat 'een Europese burger niet bestaat, en dus ook een Europese grondwet niet'. Uiteindelijk zal de inwoner van Beerta of Schin-op-Geul de vraag moeten beantwoorden of hij überhaupt een president wil hebben. En vervolgens of die president eventueel Chirac of Aznar zou kunnen heten.

Het antwoord is niet moeilijk te voorspellen. De Europese burger wil geen president uit een ander land dan zijn eigen. Hij weet donders goed dat een Europese president niet bestaat. Europa zelf is voor de gemiddelde burger een mooi project aan de einder. En het moet vooral aan de einder blijven.

Een sprekend voorbeeld bood de krant Libération van maandag, die een peiling had laten doen. Liefst 59 procent van de Fransen is momenteel 'enthousiast' over Europa. Slechts 41 procent is ertegen. Dat was drie jaar geleden nog 49 procent tegen 48. 70 procent van de mensen wil zelfs méér integratie.

Tegelijk vonden de ondervraagden op alle concrete onderwerpen dat de Franse overheid die beter kon regelen dan Brussel. Sociaal stelsel, justitie, genetisch gemanipuleerde gewassen of werkgelegenheid: alles moest de competentie blijven van de nationale staat, Europa moest eraf blijven. Om met Guéhenno te spreken, de Europese legitimiteit blijft gering.

Misschien dat de politici een ander volk willen kiezen . Maar zo hangt de vlag er bij. De burger bekreunt zich niet over het democratische deficiet in Brussel of Straatsburg. Hij staat niet te springen om nóg een kamer en al helemaal niet om Europese presidentsverkiezingen.

Voor het touwtrekken over bovennationale kwesties heeft hij zetbazen ingehuurd, nationale politici en ambtenaren, die namens hem in Brussel onderhandelen. Tien tegen een weet hij niet eens wat het verschil is tussen de Europese Raad en de Commissie. Hij wil het ook helemaal niet weten. En voor de rest moeten we eerst en vooral het Europees kampioenschap winnen.

Voetbal wordt tegenwoordig als sociologische graadmeter van de samenleving gezien. In de vrijstaat voetbal speelt de werkelijkheid zich in zijn rauwe, onverdunde vorm af. Joegoslavië, waarvan de Wereldomroep in verband met de sancties zelfs weigert het weerbericht door te geven, mag gewoon meespelen. En alle Europa-aanbiddende politici zitten op de tribune, waar hun werkelijke prioriteit de nationale overwinning is, op het veld en in het stemhokje. Die Europese grondwet zal nog wel even op zich laten wachten.

Meer over