Eurokritisch is niet rechts

Een kritische houding tegenover Europa leek aanvankelijk iets van rechts te zijn, wellicht door associaties met Margaret Thatcher, en door de linkse traditie van internationalisme....

Op een beslissend moment voor het referendum over Europa, toen werdgediscussieerd of Europa niet in handen was gevallen van marktfetisjistendie alle redelijkheid uit het oog hadden verloren, kwam de melding datNeelie Kroes een klacht behandelde van de London Zoo, die bezwaar maaktedat de gemeente Amsterdam Artis subsidieerde. Dit in het kader van zuiveremarktwerking, en level playing field. Alsof een gezin in Zuid-Londen zouzeggen: jongens, smeer de boterhammen, we gaan vanmiddag aapies kijken,maar we gaan wel naar Amsterdam, want daar zijn de kaartjes goedkoper! MetNeelie Kroes als voorstander waren er voor links geen tegenstanders van deGrondwet meer nodig.

Nu slaat zij opnieuw toe. Zowel links als CDA is zeer gehecht aan depublieke omroep. De precieze discussies op de vierkante Hilversumsemillimeter zijn nauwelijks meer te volgen, maar een goede publieke omroepis in economische termen een merit good, iets waarvan de politiek vindt dathet belangrijk genoeg is om desnoods met publiek geld overeind te houden.De politieke discussie spitst zich toe op de vraag of er extra geld bij zoumoeten om tegenvallende reclame-inkomsten op te vangen. Daar is men nogniet uit. En nu komt Neelie Kroes met de melding dat de Nederlandsepublieke omroep 187 miljoen euro moet terugbetalen, omdat ze de klachterkent van RTL4 tot en met RTL7. Europa in de bres voor RTL en SBS.

Nu zou het best kunnen dat we in Nederland vinden dat de publieke omroephaar geld niet aan bepaalde activiteiten mag besteden, waartegenover depublieke omroep ongetwijfeld met een verhaal zal komen dat ze alleen maarkan bestaan dankzij een gemengd arrangement van commerciële en publiekeactiviteiten. Natuurlijk kan voetbal door de commerciëlen wordenuitgezonden, maar als je alle populaire programma's weggeeft, is depublieke omroep binnenkort alleen nog bezig met cursussen Chileensbloemschikken. Het Nederlandse gemengde stelsel verdient in ieder geval -zo vindt de Nederlandse politiek - bescherming.

Dit vond ook een verre voorganger en partijgenoot van Medy van der Laan,Aad Nuis. Hij schrijft in zijn memoires Op zoek naar Nederland op pagina187: 'Ondertussen werd de publieke omroep bedreigd door een groot gevaardat nauwelijks aandacht kreeg omdat het zich ver weg in Europa leek af tespelen. Kort voor het begin van het Nederlandse voorzitterschap werdduidelijk dat het Europese Verdrag, dat immers geheel gericht was op hetopheffen van marktbelemmeringen, aan de commerciële omroep de kans boodzich met succes te verzetten tegen elke vorm van overheidssteun aan depublieke concurrent. Dat gat moest worden gedicht, en wel door een bepalingin de algemene verdragswijziging die aan het eind van ons voorzitterschaphaar beslag moest krijgen, in het zogenaamde Verdrag van Amsterdam.' Nuisdeed wat hij kon, maar wist dat gat kennelijk niet voldoende te vullen.

Het officiële besluit moet de Commissie nog nemen, maar Kroes isvoornemens een terugbetaling van 187 miljoen euro op te leggen aan deNederlandse omroep. Precies waarvoor Nuis bang voor was.

Kroes' ambtenaren onderzoeken welke commerciële activiteiten publiekeomroepen zouden mogen ontplooien. Kroes onderzocht verder ook de klacht vande RTL-groep dat de omroep jaarlijkse overschotten heeft opgepot, ombijvoorbeeld te sparen voor het WK voetbal ('ad hoc financiering'); Kroes'ambtenaren redeneren dat een overschot betekent dat kennelijk onnodigesubsidie is verstrekt, en Brussel vindt overheidssubsidie voor omroepenalleen toegestaan als die strikt noodzakelijk is, dus niet bij eenoverschot.

De hamvraag is echter steeds: wat heeft de rest van Europa hier inhemelsnaam mee te maken? Wie in Letland of Portugal gaat het wat aan of deNOS geld spaart om voetbalrechten te kopen, of via de mobiele telefoon hetJournaal aanbiedt om met de opbrengst tekorten op andere programma's teverevenen? Waar bemoeit Brussel zich mee? Hierover kan Den Haag tochbesluiten?

Dit centraal te willen regelen, is een gevolg van extreem doorgevoerdmarktdenken, waarbij niet het belang van de rest van Europa de reden isvoor Brussels ingrijpen, maar waarbij Europa door marktideologen wordtgebruikt voor het voeren van een agenda waar ze in eigen land geenmeerderheid voor kunnen vinden. Op die manier wordt een eurokritischehouding inderdaad steeds meer iets voor links.

Meer over