Analyse

EU-VS slaan de handen weer ineen (maar Brussel blijft op eigen benen staan)

Door Trump leerde Europa dat het niet meer automatisch kon bouwen op de VS. Met de komst van Biden is de trans-Atlantische band in ere hersteld. Maar met meer Europees zelfbewustzijn dan eerder.

De Amerikaanse president op de luchthaven van Brussel. Beeld AFP
De Amerikaanse president op de luchthaven van Brussel.Beeld AFP

‘Wij, de leiders van de Europese Unie en de Verenigde Staten’ staat in de aanhef van de verklaring over een ‘hernieuwd transatlantisch partnerschap’ tussen de EU en de VS. Het woordje ‘wij’ komt maar liefst 130 keer voor. Wat is er gebeurd met de ‘strategische autonomie’ die de EU beloofde toen Donald Trump nog in het Witte Huis zat?

De eerste EU-VS-top met president Joe Biden dinsdag was als ‘het weerzien met een oude vriend’, zei een betrokken EU-ambtenaar. EU-president Charles Michel en voorzitter Ursula von der Leyen prezen hun Amerikaanse gesprekspartner veelvuldig als ‘vriend en bondgenoot’. Naast ronkende taal was er ook concreet resultaat van de EU-VS top: de economische strijdbijl (importheffingen over en weer) wordt begraven. Daarmee wordt Trumps America First – volgens de EU America Only – deels bij het grofvuil gezet.

Het was Trump die de EU op ruwe wijze de ogen opende. In mei 2017, enkele maanden na Trumps aantreden, wist bondskanselier Angela Merkel genoeg. ‘Wij Europeanen moeten ons lot in eigen hand nemen. De tijd waarin we volledig konden vertrouwen op anderen is voorbij.’ Geconfronteerd met de dagelijkse Twittersalvo’s en dreigementen vanuit het Witte Huis, besloot de EU dat ze haar eigen broek moest ophouden. Strategische autonomie, in Brussels jargon.

Gezamenlijk

‘Ten tijde van Trump was er geen normaal overleg mogelijk. We hadden makkelijker contact met Beijing en Moskou dan met Washington’, stelt een EU-ambtenaar. De komst van Biden dinsdag naar Brussel was wat dat betreft een keerpunt. De EU en de VS kunnen weer door één deur. Tekenend is dat dinsdag twee handelsgeschillen werden bijgelegd, waaronder het langstlopende conflict (Boeing/Airbus) uit de geschiedenis van de wereldhandelsorganisatie WTO, met miljardenheffingen van beide zijden.

Vanaf nu slaan de VS en de EU de handen ineen om de coronapandemie (volgens Trump een griepgolfje) te beëindigen, om de klimaatverandering (volgens Trump een hoax) tegen te gaan, en om gezamenlijk de technologische standaarden te zetten voor de digitale omwenteling (Trump: America First).

EU-ambtenaren bestrijden dat de EU zich nu weer in slaap laat sussen en braaf achter de VS aan hobbelt. ‘Strategische autonomie betekent niet of-of, het is én-én. We willen hele goede banden met de VS, maar ook op eigen benen staan. De VS snappen dat. Het is in de EU dat meer zelfstandigheid wordt gezien als bedrog van de partner. Terwijl je er een sterkere partner van wordt.’ Een diplomaat: ‘Dat de EU meer doet aan defensie en militaire samenwerking betekent toch niet dat ze de Navo gedag zegt? Nee, de EU-landen worden geloofwaardiger Navo-bondgenoten.’

Verschillen

De EU-VS-top toont inderdaad dat er verschillen zijn en blijven. Zo was de discussie over Boeing/Airbus en de heffingen op staal en aluminium verre van eenvoudig. Tot op het laatste moment werd er aan de tekst gesleuteld om een akkoord mogelijk te maken.

Ook over China blijven er fundamentele meningsverschillen. Waar de VS de machthebbers in Beijing neerzetten als aartsrivalen, ziet de EU ze ook als autocraten waar je zaken mee moet doen om het klimaat te redden en om Europese investeringen veilig te stellen. De passage hierover in de slotverklaring is dan ook een knap voorbeeld van wat in Brussel liefkozend ‘constructieve ambiguïteit’ wordt genoemd. ‘We willen niet fijngemalen worden tussen twee grootmachten. We kiezen niet voor Washington of Beijing maar voor Europa’, zegt een diplomaat.

Ook over de digitaks voor techreuzen, die de VS niet willen, houdt de EU vooralsnog haar poot stijf. Hetzelfde geldt voor haar voornemen voor een CO2-heffing op importgoederen.

Kompas

De EU-landen zetten stapjes op weg naar sterkere militaire samenwerking, inclusief het gezamenlijk ontwikkelen van wapens. De Amerikanen, eerst tegenstander van deze ontwikkeling die zij als ondermijning van de Navo zagen, haken nu graag aan. Opmerkelijk ook: Michel belde afgelopen weken met de Russische en Egyptische president en hij bemiddelde in Georgië en tussen Armenië en Azerbeidzjan. Allemaal acties die vijf jaar geleden nauwelijks voorstelbaar waren voor de EU-president.

‘Strategische autonomie is ons kompas’, zegt een EU-ambtenaar. De EU beseft dat de volgende bewoner van het Witte Huis opnieuw Trump (of een Trumpiaan) kan zijn. Ook weet de EU dat de Amerikaanse topdiplomaat Victoria Nuland – die in 2014 zei: ‘Fuck the EU’ – nu de nummer 4 op het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken is. En hoewel Brussel bezwoer dat er niets achter zat, verscheen Biden niet op de persconferentie na afloop van de EU-VS-top.

Meer over