Nieuws

EU-hof: Duitse lucht niet schoon genoeg, vervuilende diesels in binnensteden strafbaar

Duitsland heeft jarenlang bewust de uitstootnormen in binnensteden genegeerd en is daarom strafbaar. Dat oordeelde de EU-rechter na een aanklacht van de Europese commissie uit 2018. Of er ook een straf volgt, is nog niet duidelijk. Brussel zou kunnen besluiten tot boetes, of druk kunnen zetten op Berlijn om vervuilende dieselvoertuigen uit te bannen.

29 mei 2021: demonstranten van 'Berlin Autofrei' dragen houten constructies om te tonen hoeveel ruimte auto's in hun stad innemen.  Beeld Christophe Gateau / dpa
29 mei 2021: demonstranten van 'Berlin Autofrei' dragen houten constructies om te tonen hoeveel ruimte auto's in hun stad innemen.Beeld Christophe Gateau / dpa

Dat Duitsland nog steeds een autoland is, zie je vooral in de stad. Daar waar fietspaden schaars zijn en het gemotoriseerde verkeer ronkend en stinkend zijn ronden doet, vaak dwars door binnensteden waar de stadsplanners in de jaren zeventig van de vorige eeuw royaal asfalt uitrolden, omdat ze meenden dat zo de toekomst eruit moest zien.

Toen in 2010 de Europese norm in werking trad, van 40 microgram stikstofoxide (NO2) per kubieke meter lucht als jaarlijks gemiddelde, waren er maar liefst 26 Duitse steden die daar overheen gingen, waaronder Berlijn, Hamburg, München en Stuttgart. De rechter stelt dat er ‘per 11 juni 2010 geen passende maatregelen zijn genomen om de grenswaarden voor NO2 na te leven’ en er ook in de jaren daarna weinig gebeurde. Bekeken werd de ontwikkeling van de stikstofoxide-uitstoot tot en met 2016.

En daar zit de crux in dit verhaal. Inderdaad voelde de regering van CDU/CSU en de liberale FDP, grote vrienden van de auto-industrie, destijds weinig voor maatregelen zoals het weren van dieselvoertuigen uit binnensteden, het moderniseren van vervuilende stadsbussen en het uitbreiden van alternatieve vormen van vervoer, zoals tram en metro of het aanleggen van fietspaden.

Dat veranderde toen de Deutsche Umwelt Hilfe (DUH) processen begon aan te spannen, meer dan zestig in totaal, tegen steden die de normen overschreden. Van de rechter kreeg de ngo vaak gelijk, waardoor veel stadsbesturen zich sinds 2017 genoodzaakt zagen oude diesels, uitstootkampioenen, uit de binnensteden te weren.

Ook was intussen, in 2015, het schandaal met de sjoemelsoftware van Duitse autofabrikanten aan het licht gekomen en werd er in de jaren die volgden beter op de daadwerkelijke uitstoot van nieuwe auto’s gelet. Mede daardoor zag de regering, inmiddels weer een grote coalitie van CDU/CSU en SPD zich genoodzaakt het thema uitstoot serieus te nemen.

Met resultaat, want waren er in 2017 nog 66 Duitse steden die constant of regelmatig de stikstofoxide-norm overschreden, in 2020 waren het er nog maar zes, waaronder nog steeds Stuttgart, München en Hamburg. Berlijn zit al een paar jaar nèt onder norm. Reden voor Verkeersminister Andreas Scheuer om zichzelf uitgebreid te feliciteren met zijn ‘Programma voor schone lucht.’

Maar experts van het Umweltbundesamt, een onderzoeksinstelling van de overheid voor milieuzaken, temperen het optimisme. Zij wijten een groot deel van de verbetering aan de afname van het verkeer door de coronamaatregelen en vrezen dat de teruggang van de stikstofoxidewaarden de komende jaren niet doorzet.