Nieuws

EU geeft geen gehoor aan oproep Biden om patenten vaccins op te schorten

De EU geeft vooralsnog geen gehoor aan de oproep van de Verenigde Staten om patenten op coronavaccins op te schorten. Als Washington echt wil dat armere landen meer vaccindoses krijgen, moet het volgens de EU zijn exportverbod op vaccins opheffen.

De Portugese premier Antonio Costa (links) praat met Ursula von der Leyen en Charles Michel. Beeld EPA
De Portugese premier Antonio Costa (links) praat met Ursula von der Leyen en Charles Michel.Beeld EPA

De Europese regeringsleiders toonden zich op een informele EU-top in Porto redelijk eensgezind in hun oordeel: patenten zijn niet de oorzaak van de huidige schaarste aan vaccins in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Om de armere landen op korte termijn te helpen, moet het rijke Westen een groter deel van zijn vaccins afstaan. ‘Het vrijgeven van patenten is niet het wondermiddel’, zei EU-president Michel zaterdag na afloop van de EU-top.

Premier Rutte stelde dat ‘enige voorzichtigheid’ geboden is bij de Amerikaanse suggestie. Hij vreest dat farmaceuten minder vaccins zullen produceren als ze niet meer zelf wereldwijd - geholpen door de eigendomsrechten - vestigingen kunnen openen. ‘Patenten weggeven klinkt heel mooi maar daarmee zijn er nog niet miljarden extra vaccins voor Afrika.’

Voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie beklemtoonde dat de EU de grootste vaccinexporteur van de wereld is. Van de 400 miljoen doses die in Europa gemaakt zijn, ging de helft naar 90 landen buiten de EU. De VS daarentegen verbiedt de export van vaccins die in Amerika geproduceerd worden, ook het Verenigd Koninkrijk levert niets. ‘De EU is de apotheek van de wereld’, zei Von der Leyen. ‘Waar zijn de Angelsaksen?’, mokte de Franse president Macron.

De oproep van Washington eerder deze week om de patenten vrij te geven, overviel de EU. Brussel was niet van tevoren ingelicht over het voorstel. Bondskanselier Merkel keerde zich onmiddellijk tegen het voorstel, Duitsland is het thuisland van onder meer de succesvolle vaccinfabrikant BioNTech. De EU-leiders zien de Amerikaanse oproep als een publicitaire actie om de aandacht af te leiden van het Amerikaanse exportverbod op vaccins. Alleen Spanje en (in mindere mate) Italië, staan er welwillend tegenover.

EU ziet meer heil in wegnemen van exportblokkades

De EU zal Washington vragen wat het nu precies wil met de patenten. EU-ambtenaren wijzen erop dat de regels van de wereldhandelsorganisatie WTO al de mogelijkheid bieden om patenten op te schorten. Daar wordt ook regelmatig gebruik van gemaakt bij schaarste aan geneesmiddelen. Coronavaccins zijn echter hightech producten met ruim 200 ingrediënten. Met alleen het patent kan een nieuwe fabrikant weinig: nodig is ook de kennis voor de fabricage, hoogopgeleid personeel en bovenal productiecapaciteit. Alle potentiële vestigingen zijn volgens Brussel in gebruik. Daarom legden de leiders de nadruk op het wegnemen van exportblokkades, het doneren van vaccindoses aan arme landen en het uitbreiden van bestaande fabrieken.

De leiders zijn bezorgd dat het vrijgeven van de patenten op de succesvolle mRNA-vaccins (BioNTech-Pfizer, Moderna) China in de kaart speelt. De mRNA-techniek is grotendeels ontwikkeld in Europa en veelbelovend op vele terreinen, ook bij kankeronderzoek. Om die voorsprong weg te geven aan China, stuit niet alleen de farmaceuten maar ook de EU-leiders tegen de borst.

Megabestelling

Von der Leyen informeerde de leiders dat de onderhandelingen met BioNTech-Pfizer over een megabestelling van 1,8 miljard doses zijn afgerond. De doses worden in 2022-2023 geleverd en zijn bedoeld voor het inenten van jongeren, voor herhalingsprikken en als voorraad tegen nieuwe varianten.

De voorwaarden aan de nieuwe bestelling zijn scherper dan in het reeds gesloten contract met BioNTech-Pfizer over de levering van 600 miljoen doses dit jaar. Zo is de levering nu per maand vastgelegd (in plaats van per kwartaal) om meer zekerheid te geven aan de lidstaten. Daarnaast zijn er strengere sancties opgenomen voor het geval BioNTech-Pfizer zijn verplichtingen niet nakomt. Tot nog toe levert BioNTech-Pfizer op tijd, in tegenstelling tot het Brits-Zweedse AstraZeneca.

vaccinatiepaspoort

Eind deze maand praten de leiders tijdens een extra EU-top over het vaccinatiepaspoort, een Europese QR-code die reizen moet vergemakkelijken voor mensen die gevaccineerd zijn, immuun zijn voor corona na een eerdere besmetting of een geldige negatieve pcr-test hebben. Rutte verwacht dat de benodigde EU-wet op 21 juni van kracht wordt, waarna de lidstaten zes weken hebben om de kaart in te voeren. De premier hoopt dat de invoering sneller gaat, anders komt de kaart voor veel Nederlandse vakantiegangers te laat.

Meer over