Escalatie cocacrisis in Bolivia dreigt

Het Plan Dignidad waarmee president Banzer een einde wil maken aan de cocateelt in Bolivia leidt tot steeds meer geweld....

Van onze buitenlandredacteur Iñaki Oñorbe Genovesi

De Boliviaanse regering heeft deze week twaalfduizend extra soldaten en politieagenten naar de provincie Chapare gestuurd om boze cocaboeren te weerhouden de hoofdweg tussen Cochabamba en Santa Cruz te blokkeren. Hiermee wil president Hugo Banzer een herhaling voorkomen van de onlusten die zijn land een maand lang in hun greep hielden.

Begin september werd het dagelijks leven volledig verlamd door protestacties van cocaboeren en stakende onderwijzers. De doorgaande wegen naar de hoofstad La Paz werden versperd en de agrarische centra Santa Cruz en Cochabamba dagenlang afgesloten van de buitenwereld. Tien doden, chaos en dreigende voedseltekorten waren het gevolg.

Een inderhaast gesloten akkoord tussen de regering en de cocaboeren herstelde voor even de rust, maar afgelopen weekeinde riep boerenleider en parlementslid Evo Morales de boeren op 6 november de wegen weer met geweld te bezetten uit protest tegen de niet nagekomen afspraken door de regering.

Voor cocaleider Morales is de huidige crisis in Chapare zonneklaar. De gewelddadigheden zijn een 'show' van de regering om een interventie uit te lokken. Het geweld van de boeren acht hij daarentegen gerechtvaardigd: het gaat om hun toekomst.

Volgens Morales vernietigt Banzer hun lucratieve cocavelden met chemicaliën zonder daarvoor een ruime financiële vergoeding te geven. Bovendien zouden duizenden soldaten en politieagenten in Cochabamba zich herhaaldelijk schuldig maken aan het schenden van de mensenrechten van de 200 duizend inwoners van de drie provincies van Cochabamba (Tiraque, Chapare en Carrasco).

President Banzer rechtvaardigde de nieuwe troepenmacht door te wijzen op een studie waaruit blijkt dat controle van de hoofdweg tussen Cochabamba en Santa Cruz grote invloed heeft op de economie in de rest van het land. Bovendien stelt hij zo de strijdkrachten tevreden die steeds harder aandringen op het afkondigen van de staat van beleg in Chapare. Hierdoor zou op hardhandige wijze orde op zaken kunnen worden gesteld.

De grote militaire aanwezigheid in het gebied moet ook de uitvoering mogelijk maken van Plan Dignidad, de overheidscampagne tegen de cocateelt. Bolivia is een van de belangrijkste producenten van coca in de wereld. Banzer wil daar voor 2002 een einde aan maken. Dit jaar moet de provincie Chapare ontruimd zijn, volgend jaar Las Yungas. De president stelt de cocaboeren voor om op deze velden fruit te verbouwen.

De Fuerza Tarea Conjunta (FTC), die belast is met de vernietiging van de omvangrijke cocavelden, heeft dit jaar ruim zesduizend van de bijna 7500 hectare cocavelden vernietigd. De overgebleven velden bevinden zich in het dichtbegroeide oerwoud van Chapare. Omdanks fel verzet van de boeren slaagt de FTC met logistieke hulp van de Verenigde Staten erin dagelijks veertig tot zestig hectare cocavelden te vernietigen.

Het rommelt al tijden in Chapare, getuige de 37 doden en 423 gewonden die de afgelopen jaren bij gevechten tussen boeren en ordetroepen vielen. Maar de laatste weken is de situatie weer extra gespannen. Vorige week werden twee militairen en een politieagent doodgeschoten en tien soldaten verwond bij gevechten met cocaboeren. Ook raakten medewerkers van het FTC gewond nadat zij op boobytraps waren gestapt die boeren tussen hun cocaplanten hadden verstopt. Daarnaast houden enkele boeren sinds de onlusten van september vier militairen en een burger gegijzeld.

Waarnemers verklaren het toegenomen geweld uit de steeds nauwere samenwerking tussen drugshandelaren en wanhopige cocaboeren die hun belangrijkste bron van inkomsten zien verdwijnen. Vorige week probeerden boeren tot tweemaal toe patrouillerende Amerikaanse helikopters neer te schieten met raketten.

De schade aan de Amerikaanse toestellen was volgens minister Kempff 'duidelijk niet afkomstig van een lullig geweertje' en zouden erop wijzen dat wellicht guerrilleros van de Colombiaanse marxistische beweging FARC ook de cocaboeren steunen in hun strijd tegen Plan Dignidad.

De FARC zou uit angst voor de anti-drugscampagne Plan Colombia die in december begint, in Bolivia naar alternatieve distributiecentra zoeken voor de cocahandel om zo haar gewapende strijd te kunnen bekostigen.

President Banzer doet verwoede pogingen de aanwezigheid van buitenlandse (para)-militairen op Boliviaanse bodem te ontkennen. Volgens hem gaat het slechts om groepen criminelen van de Colombiaanse drugskartels van Cali en Medellin. En die zijn wel vaker op Boliviaanse bodem gesignaleerd en gearresteerd. Banzers terughoudendheid is begrijpelijk. Hij vreest een militaire escalatie van het sluimerende conflict in Chapare. En dat zou catastrofale gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit in heel Bolivia.

Meer over