Update

Ernstigste parlementaire crisis in jaren brengt duizenden Polen op de been

Duizenden tegenstanders van de Poolse regering hebben zaterdag in Warschau en andere steden geprotesteerd tegen plannen om de toegang van media tot het parlement te beperken.

null Beeld afp
Beeld afp

Ook bij het presidentieel paleis werd gedemonstreerd tegen wat de oppositie ziet als pogingen van de conservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) de grondwet te ondermijnen. 'We blijven op straat tot ze ophouden het land te vernietigen', zei Mateusz Kijowski, leider van het linkse Comité ter Bescherming van de Democratie (KOD).

Tientallen volksvertegenwoordigers van de oppositie houden voor de tweede opeenvolgende dag de centrale hal van het parlement bezet. Zij hebben aangekondigd hun actie nog tot minstens dinsdag voort te zetten. Het is de ernstigste parlementaire crisis in Polen in vele jaren.

De volksvertegenwoordigers protesteren ook tegen de volgens hen ongrondwettelijke manier waarop de regering vrijdag de begroting voor 2017 door het parlement heeft laten goedkeuren. Minister van Binnenlandse Zaken Mariusz Blaszczak heeft de oppositie ervan beschuldigd op illegale wijze de macht te willen overnemen.

De onrust begon vrijdag met een protest tegen het plan van de regeringspartij de toegang tot het parlement vanaf 1 januari te beperken tot enkele geselecteerde televisiezenders. Leden van de oppositie schaarden zich urenlang rond het spreekgestoelte, daarmee een debat onmogelijk makend. De stemming over de begroting werd verplaatst naar een nabijgelegen hal. Daarop werd de stemprocedure ('een schending van de grondwet') eveneens mikpunt van kritiek van de oppositie.

Ook buiten het parlement werd vrijdag gedemonstreerd tegen de strengere regels voor de parlementaire pers. Duizenden betogers gaven gehoor aan een oproep van het KOD. Zij zwaaiden met de vlaggen van Polen en de Europese Unie en riepen leuzen als 'Vrije media!' en 'Jullie kunnen hier tot Kerstmis niet weg'. De ingangen van het parlement werden geblokkeerd, auto's van volksvertegenwoordigers werden tegengehouden.

null Beeld reuters
Beeld reuters

Traangas

Pas zaterdagochtend vroeg wist de politie de blokkade van het parlement te breken. Volgens de oppositie gebruikte de politie traangas om de demonstranten uiteen te drijven. Na de politieactie konden premier Beata Szydlo en PiS-leider Jaroslaw Kaczynski, die urenlang opgesloten hadden gezeten, in een konvooi van enkele auto's het complex verlaten.

Zaterdag werd de centrale hal van het parlement opnieuw bezet door leden van oppositiepartijen als Burgerplatform en Modern. De sinds november vorig jaar regerende PiS 'heeft het vertrouwen van het volk verloren', zei leider Ryszard Petru van het liberale Modern. 'Als dat zo doorgaat, zullen vervroegde verkiezingen noodzakelijk worden.' De kans daarop is klein, gezien de ruime parlementaire meerderheid waarover premier Szydlo beschikt.

Journalisten hebben tot nu vrijelijk toegang tot de centrale hal van het parlement en andere ruimtes rond de vergaderzaal. Daar kunnen ze eenvoudig parlementariërs die de zaal binnengaan of verlaten aan hun taas trekken voor een interview. Per 1 januari wordt de bewegingsruimte van verslaggevers drastisch ingeperkt.

null Beeld epa
Beeld epa

Volgens PiS-leider Kaczynski zijn de nieuwe regels vergelijkbaar met die in andere Europese landen. Verslaggeefster Monika Olejnik van de zender TVN geeft toe dat verslaggevers soms te ver gaan, bijvoorbeeld als politici worden gevolgd tot op het toilet. Kern van het plan is volgens haar echter dat parlementariërs van de regeringspartij 'zichzelf willen beschermen tegen ongemakkelijke vragen'.

Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad en oud-premier van Polen, heeft de Poolse regering opgeroepen de grondwet en de democratische politieke praktijk te respecteren. Tusk sprak zaterdag op een culturele bijeenkomst in Wroclaw in het zuidwesten van het land. Diverse EU-lidstaten hebben kritiek geuit op plannen van de regering-Szydlo het Constitutioneel Hof te hervormen.

'Dit conflict gaat een nieuwe, agressievere fase in', zegt Szymon Roginski, een fotograaf die aan de betoging in Warschau deelneemt met zijn twee jonge zoons. 'Elke dag horen we nieuws dat ons doet beseffen dat we verder en verder afdrijven van de democratie. De mensen hebben er schoon genoeg van.'

Voorzitter Constitutioneel Hof: 'We worden geregeerd door een dictator'

De rechters van het Constitutioneel Hof in Polen worden tegengewerkt door de populistische regering, zegt hun voorzitter vandaag in de Volkskrant (+). 'Premier Kaczynski haat het idee van een onafhankelijke rechterlijke macht.'

Meer over