Ergernis over schending burgerlijke vrijheden heeft bijgedragen aan verkiezing president Khatami; Verboden vruchten doen het uitstekend in Iran

In een rijke buurt van Teheran liepen verleden week vier vervaarlijk zorgeloze tieners, twee jongens en twee meisjes, op een stoep vol bomen te flaneren; ze hadden er een ongelukkig moment voor uitgekozen....

The New York Times

TEHERAN

Ieder openlijk contact tussen ongehuwde mannen en vrouwen geldt als schending van de publieke moraal; derhalve vroegen de twee agenten om assistentie, en al gauw verschenen er nog twee patrouillewagens. De twee meisjes smeekten de agenten snikkend hen met rust te laten. In een naburig huis hoorde een bediende dit gesnik. Hij kwam naar buiten, nam de agent die de leiding van de patrouille had even apart en drukte hem het equivalent van vijf dollar in handen. Dankzij deze tijdige interventie konden de tieners ongestraft naar huis.

Dit soort politieacties zijn sinds de islamitische revolutie in 1979 heel gewoon in Iran. Steeds meer mensen storen zich er echter aan en die irritatie heeft mede geleid tot de verrassende uitslag van de presidentsverkiezingen, afgelopen vrijdag. Een groot deel van de twintig miljoen kiezers van Mohammed Khatami gaven hem hun stem, omdat ze meer van de geneugten des levens willen genieten en ervan uitgaan dat Khatami dat zal toestaan.

Khatami heeft de van hogerhand verordonneerde preutsheid niet met zoveel woorden afgekeurd. In zijn campagne maakte hij zich echter wel sterk voor het respecteren van de privacy en van de 'burgerlijke rechten en vrijheden'. Dat klonk veel Iraniërs als muziek in de oren.

'Wij leiden in dit land een dubbelleven', meent een vrouw van middelbare leeftijd, die op Khatami heeft gestemd. 'Mijn kinderen weten dat ze nee moeten zeggen, als hun op school gevraagd wordt of er thuis alcohol wordt gedronken. Ze moeten ook nee antwoorden op de vraag of er thuis wel eens wordt gedanst of een spelletje kaart wordt gespeeld. Maar in werkelijkheid drinken wij wel alcohol, dansen we soms en spelen we kaart, en de kinderen weten dat. Ze groeien dus op als leugenaars, wetend dat hun ouders ook liegen en dat je in dit land wel moet liegen om te overleven.'

Het afdwingen van de religieuze voorschriften is de laatste jaren milder geworden. Het is niet langer regel dat auto's met een man en een vrouw erin worden aangehouden om te controleren of het een echtpaar betreft. Ook invallen in woningen komen minder vaak voor.

Niettemin blijft de sociale controle streng. Politie en religieuze militanten patrouilleren 's avonds, op zoek naar de verboden klank van westerse muziek. Zodra ze die horen, kloppen ze op de deur van de overtreder. Afhankelijk van de ernst van het delict en het humeur van de agenten wordt de zaak afgedaan met een boete of volgt een arrestatie.

Steeds meer Iraniërs zijn zich echter stilletjes tegen de restrictieve wetten gaan verzetten, vooral in Teheran en andere grote steden. Officieel verboden schotelantennes zijn op de daken te zien, soms met een geïmproviseerde tent eromheen. Buitenlandse video's, ook verboden, zijn in de huizen van de middenklasse al bijna gewoon. Ze kunnen worden gehuurd bij clandestiene firma's die ze thuis bezorgen. Vaak zijn video's in Teheran zelfs eerder te krijgen dan in het Westen. De vraag is zo groot dat sommige Iraniërs, als ze in het buitenland zijn, een videocamera meenemen naar de bioscoop. Dan kunnen ze de film rechtstreeks op video opnemen en mee naar huis smokkelen.

De controle op het vliegveld van Teheran is streng, maar niet onoverkomelijk. Een jonge vrouw kwam onlangs uit het buitenland terug met tien cd's, die ze in het elastiek van haar panty had gepropt. Ze werden aan het spiedende oog van de douaniers onttrokken door de voor Iraanse vrouwen verplichte slobberige bovenkleding.

Ook alcohol is te krijgen, hoewel het streng verboden is. Er is geïmporteerde en zelf gestookte wodka en whisky. Sommige Iraniërs kunnen intussen zelf wijn van goede kwaliteit maken.

Voor vrouwen geldt nog altijd dat ze hun lichaam zodanig moeten bedekken, dat ze even (on)zichtbaar zijn als 'een parel in de schelp'. Maar de laatste jaren komen er onder de verplichte hoofddoek soms krullen tevoorschijn. Sommige vrouwen gebruiken lippenstift en make-up, maar alleen als ze ervan kunnen uitgaan geen agent te zullen tegenkomen.

In de grote steden is een vastberaden underground van jongeren - de meesten zijn te jong om zich de tijd van vóór '79 te kunnen herinneren - die zich niets meer aantrekken van de hun opgelegde beperkingen. Ze maken geen geheim van hun voorkeur voor alles wat westers is en schilderen de namen van popgroepen op muren en gebouwen.

'In de dagen dat ik jong was, onder de sjah, was je pas rebels als je marxist was, of, nog beter, islamist', mijmert een onderwijzer. 'Nu rebelleer je door te dansen, te drinken, drugs te gebruiken en in het geheim naar feestjes te gaan. Nu gaan tieners met elkaar naar bed bij wijze van politiek protest.'

Meer over