ERE WIE ERE TOEKOMT

DE 21ste eeuw is nog niet begonnen, of de ontdekking van de eeuw is al daar. Het menselijke DNA is afgelezen, het Boek van het Leven....

Ten eerste is het project niet klaar. Meer dan 90 procent klinkt wel veel, maar het is geen 100 procent, en in die 90 procent kunnen overal fouten zitten. Als we in ons onderzoek een stuk van de maandag bekend gemaakte DNA-volgorde zouden gebruiken, moeten we er voortdurend van uit gaan dat we op het verkeerde been gezet kunnen worden door een DNA-leesfout. Het zal nog zeker een of twee jaar duren voor de complete volgorde foutloos beschikbaar is. Waarom dan nu voortijdig de vlag uitgestoken? Dat heeft politieke redenen.

Er liepen twee programma's, waarvan één in de publieke sector. Alle resultaten daarvan worden elke dag via het internet openbaar gemaakt. Iedereen in de wereld weet op elk moment precies even veel als de grootste ingewijden in het Humane Genoom Project. Dan was er het bedrijf Celera, dat ook het menselijke DNA aflas, en de informatie binnen het bedrijf hield. Door de opstelling van de leider van dit bedrijf, Craig Venter, die duidelijk appeltjes te schillen had met de academische gemeenschap waar hij uit voortkwam, enerzijds op zijn ex-collega's afgaf en anderzijds hunkerde naar hun respect, liep de rivaliteit tussen de twee programma's helemaal uit de hand.

De leiders van het publieke programma maakten Venter uit voor valsspeler: hij gebruikte namelijk alle informatie die hij elke dag van de website van zijn publieke concurrenten haalde, voegde zijn eigen resultaten er aan toe, en riep dan in de media dat hij verder was! Cheat! zeiden zijn academische collegas.

Het werd steeds genanter. De grootse doorbraak in het bio-medische onderzoek ontaardde in een smakeloze race. In het zicht van de finish werd het moddergooien alleen maar erger, en het Humane Genoom Project dreigde te eindigen niet in een groot feest, maar in een akelige serie rechtzaken over patenten.

Naar verluidt was het president Clinton zelf die besloot dat dat niet kon, en die er op aan heeft gestuurd dat Venter en de leider van het Amerikaanse deel van het genoom project, Francis Collins, samen deze persconferentie zouden geven. Dan is de race officieel afgelopen, is de afloop tot gelijk spel verklaard, en kan de wetenschap gewoon weer gaan doen waar ze voor is: kennis vergaren ten behoeve van de mensheid.

Dat is op zichzelf een verstandige zet geweest van Clinton. (Het commentaar van Francis Collins kwam in de ondertiteling van het NOS Journaal niet helemaal over. Hij zei: 'Fortunately the only race that was mentioned today was the human race'. Dit was vertaald als 'het enige ras was het menselijke ras').

Dat de vlag uit ging voordat het huis klaar is, is nog wel acceptabel. Wat ik wrang vind, is dat de in de wetenschap zo belangrijke credits daardoor niet helemaal juist terechtkomen. De werkelijke leider van het internationale genoomproject was de Engelsman John Sulston. Hij stond aan de basis van het eerste project om de DNA-samenstelling af te lezen van een dier (de worm C. elegans), en vervolgens van de mens. Hij komt uit de school in Cambridge van Fred Sanger, een brilliant man die de techniek van het DNA aflezen heeft uitgevonden, die twee keer de Nobelprijs heeft gewonnen, en die de bescheidenheid zelve is.

Sulston is persoonlijk verantwoordelijk voor de ook in de academische wetenschap ongebruikelijke methode om elke 24 uur alle onderzoeksgegevens publiek te maken, hij was degene die de onderzoekers van de wereld bij elkaar bracht voor dit grandioze programma.

Hij was de eerste die dertien jaar geleden de visie had dat met de bestaande technieken het menselijke DNA afgelezen kon worden. Ik weet dat, want ik was er bij. We werkten toen in Cambridge, en elke vrijdagmiddag verzamelden de onderzoekers zich in de Frank Lee pub aan Hills Road. Daar was het, in de mist van de late vrijdagmiddag, na diverse pints, en voor we met zijn allen naar de Indiër vertrokken voor een curry, dat Sulston zei: 'You know what, I believe we can actually sequence the whole damn thing!'

Ik ben niet snel Euro-chauvinistisch, de wereld is ten slotte een dorp, maar ik zou het wrang vinden als het gezelschap dat in het Witte Huis bijeen was erin zou slagen de credits voor dit werk te verdelen tussen de zakenman Venter en de bekwame bestuurder Collins.

Het Nobelcomité is veel wijsheid gewenst.

Meer over