NieuwsTurkije

Erdogan wil gevaren aan zuidgrens met Syrië bezweren

Turkije probeert de gevaren aan zijn zuidgrens in te dammen. De Koerdische militie YPG is begonnen zich terug te trekken uit een strook langs de Syrisch-Turkse grens, op grond van een Turks-Amerikaanse afspraak. Tegelijk maakte president Erdogan in Moskou – nogal vage – afspraken met Poetin om de toestand in de provincie Idlib te ‘normaliseren’.

De presidenten Poetin (links) en Erdogan doen aan ‘ijscodiplomatie’, dinsdag op een luchtvaartbeurs in Moskou.Beeld AFP

Volgens Erdogan zullen er ‘zeer spoedig’ Turkse grondtroepen de wat hij noemde ‘veilige zone’ in het noorden van Syrië binnentrekken. Zij moeten erop toezien dat de Koerdische strijders inderdaad de bufferzone verlaten. ‘Al het personeel, al de pantserwagens staan aan de grens. We kunnen elk moment alles doen wat nodig is’, zei hij.

Of het werkelijk gebeurt, moet worden afgewacht. De Turkse leider heeft al vaker aangekondigd dat het Turkse leger Noord-Syrië zou binnentrekken om de Koerdische milities te verjagen, zelfs uit het gehele gebied ten oosten van de Eufraat. Turkije ziet het Koerdisch nationalisme als de grootste bedreiging van zijn veiligheid. Van zo’n militaire operatie is het tot nu echter niet gekomen.

Enige grootspraak veroorloofde de president zich ook tegenover de VS. Hij zal ‘niet toestaan’ dat de VS uitvoering van het plan voor de bufferzone vertragen. Eerder was zoiets volgens hem gebeurd rond de stad Manbij ten westen van de Eufraat. ‘We zullen nooit tolereren wat we in Manbij hebben gezien’, aldus Erdogan.

De vraag is welke machtsmiddelen Turkije heeft om snelle medewerking van de Amerikanen af te dwingen. Noord-Syrië is voor de Turken een wespennest. De Koerden zijn geduchte krijgers, die bovendien nog steeds de bescherming van de VS genieten.

De Turkse strijdkrachten hebben het al moeilijk genoeg rond de provincie Idlib, waar het Syrische leger samen met de Russen een offensief heeft geopend tegen het laatste rebellenbolwerk. Al te veel gedoe – met het risico van nieuwe vluchtelingenstromen – kan Turkije zich aan zijn zuidgrens niet veroorloven.

.Beeld de Volkskrant

Breedte bufferzone onduidelijk

Bovendien zijn de afspraken met de Amerikanen over de Turks-Syrische grensstrook niet klip en klaar. Gesprekken zijn gaande en allerlei details moeten nog worden afgevinkt. De afspraken worden ‘in fasen’ uitgevoerd, zei een betrokkene tegen persbureau Reuters.

Zo wil Turkije dat de ‘veilige zone’ (een term die alleen de Turken gebruiken) 32 kilometer diep wordt. Woordvoerder Mustafa Bali van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), waarvan de Koerdische militie YPG de kern vormt, zei tegen Reuters echter dat de strook 5 tot 14 kilometer breed wordt en geen steden zal omvatten, alleen militaire posten en platteland.

De Koerden zijn al wel begonnen het plan uit te voeren, zo deelden ze dinsdag mee. Strijders en zware wapens zijn teruggetrokken rondom de steden Tal Abyad en Ras al-Ain. De Koerdische autoriteiten zeiden daarmee te bewijzen dat ze de afspraken tussen Turkije en de VS serieus nemen. Een dergelijke positieve noot is in de context van dit conflict nog niet eerder gehoord.

Volgens Turkije en de VS hebben beide landen zojuist een ‘gezamenlijk operatiecentrum’ ingericht, dat zal waken over de veiligheid in de strook. Volgens SDF-woordvoerder Bali gaan de Turken en Amerikanen vanuit Turkije gezamenlijke patrouilles uitvoeren. Het is niet duidelijk hoe Erdogans opmerking over het sturen van grondtroepen hierin past.

Afspraak met Poetin

In een ander deel van Syrië, de noordwestelijke hoek, zijn het niet de Amerikanen maar de Russen met wie Erdogan probeert de gevaren die Turkije bedreigen een halt toe te roepen. Zo toont de president op het diplomatieke toneel zijn evenwichtskunsten, met vallen en opstaan.

Met lede ogen ziet Erdogan hoe het Syrische regime met Russische steun een offensief is begonnen om de ‘extremisten’ te verjagen uit het laatste rebellenbolwerk, Idlib. De aanval werd deze week verder opgevoerd en het leger krijgt daarbij steeds meer hulp van door Iran gesteunde milities, zo vernam Reuters vrijdag van deserteurs en inwoners.  Door Turkije gesteunde rebellen worden in één moeite mee weggeveegd. Eén van de twaalf Turkse militaire observatieposten is omsingeld door het Syrische leger. Ook vreest Turkije een nieuwe vluchtelingenstroom.

In Moskou sprak de Turkse president dinsdag met collega Poetin ‘aanvullende stappen’ af om de toestand in Idlib te ‘normaliseren’ en – in Poetins woorden – de ‘terroristische nesten te neutraliseren’. De vraag is of beide mannen daarbij aan dezelfde stappen dachten. Het Syrische leger is goed op stoom in Idlib en heeft weinig reden nu halt te houden.

Misschien, schrijft Maxim Sukhov op mediasite Al-Monitor, is afgesproken de status quo in Idlib te bevriezen tot de top in Ankara op 16 september tussen Rusland, Iran en Turkije. ‘Maar de truc is dan dat ‘status quo’ het voortzetten van de opmars van het Syrische leger betekent.’ Vrijdag deelden de Russen echter mee dat vanaf zaterdagmorgen 6 uur in Idlib een eenzijdige wapenstilstand in acht wordt genomen.

Aan de lichaamstaal dinsdag in Moskou waren de Turkse zorgen niet af te zien. De macho’s Erdogan en Poetin hebben er een handje van elkaar joviaal te bejegenen – dikke mik. De Russische president deelde vrolijk chocolade-ijsjes uit; de Turkse pers had het over ‘ijscodiplomatie’.

De leiders zinspeelden zelfs op een nieuwe wapendeal tussen Turkije en Rusland, na de omstreden aanschaf door Ankara van het luchtafweersysteem S-400. Tijdens een bezoek aan de luchtvaartbeurs MAKS in Moskou werd gesproken over de aankoop door Turkije van de jachtvliegtuigen Su-35 en Su-57.

Erdogan nam plaats in de cockpit van een Su-57, stak zijn hoofd naar buiten en vroeg of het toestel ook voor buitenlandse klanten was. ‘Ja, je kunt hem kopen’, antwoordde Poetin met een glimlach.

Meer over