Erdogan eist respect van hele wereld

De Turkse president Erdogan heeft zijn zin: de AK-partij heeft de absolute meerderheid in het parlement terug. Vaststaat dat hij zo snel mogelijk zijn macht wil uitbreiden met een presidentieel systeem. Wat valt er verder te verwachten op de vier hoofdthema's?

De Turkse president Erdogan heeft met een meerderheid in het parlement alle ruimte Turkije naar zijn hand te zetten. Beeld anp
De Turkse president Erdogan heeft met een meerderheid in het parlement alle ruimte Turkije naar zijn hand te zetten.Beeld anp

Persvrijheid

Media kunnen nog veel meer druk verwachten

Terwijl de oppositiepartijen hun wonden likten en veel analisten zich nog de ogen uitwreven over de onverwachte verkiezingsuitkomst, ging president Recep Tayyip Erdogan maandag voor het gebed naar een moskee in Istanbul. Turkse media wachtten hem op en vroegen naar de internationale kritiek op zijn leiderschap. 'Eén partij is aan de macht gekomen in Turkije met bijna 50 procent van de stemmen', zei Erdogan. 'De hele wereld moet dat respecteren. Ik heb nog niet veel bewijs van dat respect gezien in de rest van de wereld.'Het voorspelt weinig goeds voor de persvrijheid in de komende regeerperiode. Zaterdag haalde Erdogan al venijnig uit naar internationale verslaggevers door een vraag over persvrijheid te beantwoorden met: 'Wat gaat jou dat aan? Kijk naar de verkiezingen in je eigen land.'

In de aanloop naar de verkiezingen kwamen de media in Turkije meer en meer onder druk te staan. Kantoren van het dagblad Hurriyet zijn aangevallen, televisiecommentatoren zijn in elkaar geslagen door AK-aanhangers, de hoofdredacteur van Today's Zaman is gearresteerd, twee krantenredacties en televisiestations van de Koza Ipek-groep zijn bestormd door oproerpolitie, drie buitenlandse journalisten, onder wie een Nederlandse, zijn het land uitgezet.Niemand binnen de mediawereld gelooft dat dit gaat veranderen. Integendeel: men verwacht een hardere hand van Erdogan en zijn regering. Maandagmiddag nog viel de politie bij het tijdschrift Nokta binnen en arresteerde twee redacteuren. De hele 24ste editie van het blad is op last van de rechter in beslag genomen. Op de voorpagina stond een foto van Erdogan, met de datum 2 november als 'het begin van de Turkse burgeroorlog'.

Het voorspelt weinig goeds voor de persvrijheid in de komende regeerperiode. Beeld anp
Het voorspelt weinig goeds voor de persvrijheid in de komende regeerperiode.Beeld anp

De Koerden

Uitslag verkiezingen is waarschuwing voor PKK

Een grote vraag is of president Erdogan na deze verkiezingsoverwinning andere plannen heeft met de aanpak van het grootste politieke probleem van Turkije: de Koerdische kwestie. Even leek het erop dat een staakt-het-vuren en aarzelende onderhandelingen tot een vredesproces zouden leiden. Maar na de aanvankelijke verkiezingsnederlaag in juni verklaarde Erdogan de onderhandelingen tot een mislukking en begon de Turkse luchtmacht met bombardementen van PKK-kampen in Noord-Irak. Een golf van geweld was het resultaat en niets wijst erop dat er nu voor Erdogan redenen zijn om de troepen terug te trekken en onderhandelingen met de PKK te hervatten. Sterker nog, zowel premier Ahmet Davutoglu als president Erdogan heeft aangegeven dat deze verkiezingsuitslag een waarschuwing is voor de PKK en dat de Turkse kiezers het harde optreden van de regering ondersteunen. Analisten zeggen dat de Koerdische kwestie de achilleshiel zal blijven van Turkije.

Er lijkt simpelweg geen oplossing voor de strijd tussen het Turkse en Koerdische nationalisme dat feitelijk al 92 jaar bestaat. Het lijkt erop dat de Koerden hun droom voor een onafhankelijke Koerdische staat willen opgeven in ruil voor een autonoom Koerdisch deel van Turkije, maar ook dat kan niet rekenen op enig begrip bij Erdogan en de AK-partij. Van die kant klinkt de eis dat er pas met de PKK over een vreedzame oplossing valt te praten als ze de wapens neerleggen. Een oplossing lijkt op geen enkele manier in zicht.

Een voertuig van het Turkse leger is vernield bij een aanval van Koerdische strijders. Beeld  EPA
Een voertuig van het Turkse leger is vernield bij een aanval van Koerdische strijders.Beeld EPA

Vluchtelingen

Turken kunnen van EU vragen wat ze willen

De Europese Unie wil zo snel mogelijk verdere onderhandelingen met president Erdogan en de nieuwe Turkse regering om afspraken te maken over het vluchtelingenprobleem. Men wil graag opvangkampen in Turkije om te voorkomen dat vluchtelingen vanuit Syrië, Irak en Afghanistan via Turkije doorreizen naar Europa. Kortom: Europa heeft Turkije nodig. Er zijn over dit onderwerp al besprekingen geweest tussen Erdogan en eurocommissaris Frans Timmermans, en kort daarna met bondskanselier Angela Merkel.

Het enorme Europese vluchtelingenprobleem zet Erdogan in een machtspositie waarbij hij lijkt te kunnen eisen wat hij wil. Europa heeft al laten blijken bereid te zijn een oogje dicht te knijpen wat betreft mensenrechten en persvrijheid, als de vluchtelingenstroom maar een halt wordt toegeroepen.Zo is het jaarlijkse voortgangsrapport van de Europese Commissie over de situatie in Turkije in de bureaula gebleven tot na de verkiezingen van zondag.

Aan Erdogan zijn al toezeggingen gedaan voor het afschaffen van de visumplicht voor Turken, de heropening van onderhandelingen over toelating van Turkije tot de EU en een flinke zak geld om Turkije te compenseren voor de opvang van de vluchtelingen. Of er van die opvang iets terecht komt valt nog maar te bezien, want volgens veel experts heeft Turkije zelfs niet het begin van een gedegen vluchtelingenbeleid. Maar Erdogan is bij de komende onderhandelingen met de EU de sterke partij en de EU zal waarschijnlijk merken dat die rol hem erg goed ligt.

null Beeld anp
Beeld anp

Economie

Financiële markten reageren positief

De verrassende verkiezingsoverwinning van de AK-partij had onmiddellijk een positief effect op de financiële markten. De Turkse lira ging met 4,4 procent omhoog ten opzichte van de Amerikaanse dollar en bereikte daarmee het hoogste niveau in zeven jaar. De belangrijkste index van de Turkse beurs, de Borsa Istanbul, ging vlak na de opening op maandag met 5,4 procent omhoog.De groei van de Turkse economie zakte in het afgelopen jaar onder de 3 procent, nadat vijf jaar eerder nog een groeipercentage van rond de 10 procent was behaald. Volgens marktanalisten kan de verkiezingsuitslag op korte termijn tot verbetering van de economische situatie leiden, omdat onzekerheden over de vorming van een regering van de baan zijn.

'Maar er zijn natuurlijk nog andere gevoelige kwesties die de markten blijven beïnvloeden', zei Inan Demir, econoom bij de Finansbank tegen AFP.Over de economische plannen van de nieuwe regering, de Koerdische kwestie en de druk van de Erdogan en zijn AK-partij op de oppositie en kritische media blijven volgens Demir vraagtekens bestaan. Een heel voorzichtige reactie kwam van één van de belangrijkste organisaties uit de zakenwereld, de Turkse Associatie van Industriëlen en Zakenmensen (TUSIAD), die heftige aanvaringen achter de rug hebben met Erdogan.

'De zakenwereld verwacht dat het nieuwe parlement een einde maakt aan de polarisatie in de Turkse samenleving', zei de TUSIAD in een persverklaring. De organisatie verwacht van de regering vernieuwende wetgeving op het gebied van de publieke sector, de arbeidsmarkt, de industrie en hervormingen van het politieke stelsel.

De Turkse lira steeg met 4,4 procent ten opzichte van de dollar na de verkiezingsuitslag. Beeld
De Turkse lira steeg met 4,4 procent ten opzichte van de dollar na de verkiezingsuitslag.Beeld
Meer over