InterviewDouwe ‘Sauw’ Buwalda

Er is wat bereikt, zegt de man die zich tegen Tata heeft verzet, maar het is nog altijd het ontembare monster

Het protest tegen de vervuiling door Tata Steel van de regio IJmond neemt allengs krachtiger vormen aan. Hoe kijkt Douwe Buwalda, jarenlang houder van de milieuportefeuille in de dorpsraad van Wijk aan Zee, tegen de ontwikkelingen aan? ‘Het blijft me achtervolgen.’

Douwe Buwalda in Wijk aan Zee. Hij zit niet meer in de dorpsraad, maar inzake Tata geldt hij nog wel  als een soort adviseur. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Douwe Buwalda in Wijk aan Zee. Hij zit niet meer in de dorpsraad, maar inzake Tata geldt hij nog wel als een soort adviseur.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Zo zat Douwe ‘Sauw’ Buwalda drie jaar geleden ook aan de keukentafel in zijn huis in Wijk aan Zee, een sjekkie rollend, pratend over het ‘ontembare monster’ dat Tata Steel heet. Hij was als rabiaat dorpsraadslid met een lange staat van dienst de verteller in een verhaal over de grafietregens die op het kustdorp neerdaalden.

Het verzet daartegen vormde de kickstart van het grootschalige oproer tegen de vervuiling van de staalfabrikant – en een aanhoudende duw -en trekpartij over de toekomst van de voormalige Hoogovens. Waar drie jaar geleden het opstaan tegen Tata Steel nog werd gezien als vloeken in de kerk, wordt de afkeuring nu breed gedragen. Afgelopen week sloten zelfs de IJmondgemeenten, doorgaans bovenmatig loyaal aan de grootste werkgever van de regio, zich bij de critici aan. ‘We hebben best wat bereikt’, zegt Buwalda grijnzend over de bestuurlijke ommezwaai.

Zojuist volgde hij nog het begin van het debat in de Tweede Kamer over de toekomst van Tata Steel. ‘De vuile kant moet uit het bedrijf’, meent Buwalda. Daarom ziet hij wel wat in het plan van de Zeestergroep, bedacht door (oud-)Tata Steeldirecteuren en hoogleraren, waarbij de overheid het bedrijf tijdelijk financiële injecties toedient om zo snel mogelijk te veranderen naar een duurzaam bedrijf. Tegelijkertijd moet zo snel mogelijk de vervuiling van de omgeving worden aangepakt.

‘Dan heb je twee vliegen in één klap. Als je nu niks doet, gaat het bedrijf ten onder. Het is een sterfhuisconstructie. De Indiase eigenaar interesseert het geen donder, die trekt alleen de winst eruit. De Nederlandse vestiging bungelt helemaal onderaan de prioriteitenlijst.’

Vergunningen doorploegen

Ook nu staat er zoals immer bij Buwalda een schaakbord op de keukentafel, met een te bestuderen stelling. Toen was het zijn zoon tegen wie hij streed, maar die is het huis uit. De berg langspeelplaten in de hoek van de kamer hebben alfabetisch geordend onderdak gevonden in een nette houten kast. Met de zingende verkering die hem van de rock-’n-roll afhield en van opera liet genieten, is het uit.

En wat is er nog meer nieuw? Buwalda (59) zit niet langer in de dorpsraad, als milieuportefeuillehouder. Als selfmade jurist ploegde Buwalda eigenhandig jarenlang vergunningen door; de voormalig stuurman en sluismeester leerde goed onderbouwde brieven te schrijven en hield in de rechtbank in zijn oude zeemansblazer met gouden knopen zijn pleidooi. Door zijn toedoen kwam er een filter op een pijp van de sinterfabriek, om eens wat te noemen.

Na 23 jaar was het mooi geweest, zo bedacht hij vorig jaar. Hij zag de kundigheid in de raad over gezondheidsissues, en voelde zich onder de voet gelopen door een moderne vorm van actievoeren. Van de oude stempel, zo zag hij zichzelf. Daarbij moet je ook niet vergeten dat hij behoorlijk dwarsgebakken kan opereren, in de lijn van het geslacht Buwalda, oorspronkelijk afkomstig uit Dokkum. Zijn vader trok in de jaren vijftig vanuit Friesland naar Wijk aan Zee om in de oxystaalfabriek van de Koninklijke Hoogovens te werken.

Buwalda stapt op de racefiets, zoals altijd blootsvoets. Op weg naar strandpaviljoen Aloha aan de Noordpier passeert hij behalve het onderdeel van Tata Steel dat verantwoordelijk was voor de stofwolken, ook de gebeurtenissen van de afgelopen drie jaar. Denk aan de alarmerende gezondheidsrapporten van het RIVM en de GGD. De aftredende gedeputeerde, Adnan Tekin. De lozing van kwik en cyanide in het water. De asbestslachtoffers. De toename van longkanker. Tata, geschrapt uit een rapport . De mislukte overnamen, het ontslag van de directeur, de stakingen.

Strandhuisje

En niet langer bleven hij en zijn dorpsraad de enigen die zich opwonden over de boze buurman. Stichtingen zoals IJmondig en Frisse Wind huurden advocaat Benedicte Ficq in om aangifte te doen. Jan de Jong, de Bloemendaalse multimiljonair, ging de strijd aan met het Indiase grootkapitaal. ‘Het waait nooit meer over, heette het drie jaar geleden’, zegt hij, op weg naar het terras van Aloha. ‘Dat klopt ook wel. De onrust is niet meer gestopt. Maar de wind moet niet gaan liggen, want dan daalt het vieze stof weer neer.’

Doorgaans zit hij de hele zomer in zijn strandhuisje, dat hij al bijna veertig jaar heeft: Einde en begin, vernoemd naar een gedicht van Wislawa Szymborska. Hij wil nergens anders zijn dan op dit strand, en denkt er niet over om zijn dorp te verlaten. Zijn vader (96) woont er ook nog steeds.

Als uiteindelijk duidelijk wordt dat het debat in de Tweede Kamer bar weinig heeft opgeleverd voor de bewoners in de IJmond, maakt hij een wegwerpbeweging, hier op het terras . ‘Gebeurt er weer geen donder! Wat moet je met zo’n Blok op Economische Zaken? Van de VVD moeten we het sowieso niet hebben als het om het klimaat gaat. Dat weten we al een tijdje.’

Toen hij afscheid nam van de dorpsraad, dacht hij dat Tata Steel niet meer zo’n prominente plek in zijn leven zou spelen – al geldt hij nog wel als een soort adviseur. In die hoedanigheid kon hij zich niet bedwingen om contact te leggen met een oude bekende: Johan Vollenbroek, de bekende specialist in milieuvergunningen die de stikstofcrisis liet ontbranden. Of hij, Vollenbroek dus, niet eens de milieuvergunningen van Tata Steel tegen het licht kon houden?

Hij legt een stukje tak op de tafel, in de vorm van een zeester. Die had hij net gevonden, in het zand. ‘Dat kan geen toeval zijn. Daar zit de oplossing van het probleem: het plan van de Zeestergroep. Je hoort het hè?, ik kan het niet loslaten. Het blijft me achtervolgen, het ontembare monster.’

Meer over