Column

'Er is geen puur militaire oplossing voor het probleem Hamas'

In het Israëlisch-Palestijnse conflict moet er een politiek perspectief worden geboden, schrijft Paul Brill. 'Een bonus voor de Palestijnen die ervoor kiezen om hun nationale aspiraties via de weg van overleg en compromis te verwezenlijken.'

Begrafenis in Gaza. Beeld ap
Begrafenis in Gaza.Beeld ap

Zou de Israëlische legertop al een lijstje met namen hebben voor de volgende militaire campagne tegen Hamas? Het is een wrange vraag, maar helaas geen absurde hypothese. Want de kans is deprimerend groot dat na Operation Cast Lead (december 2008), Operation Pillar of Defense (november 2012) en de huidige Operation Protective Edge de situatie rond Gaza over twee, drie jaar min of meer terug bij af is, waarna de welbekende spiraal weer in werking treedt: raketbeschietingen, represailles, oplopende spanningen, mini-oorlog.

Israël en Hamas voeren een ongelijke strijd. Het grootste deel van de wereldopinie verstaat daaronder dat Israël militair gesproken veruit superieur is. Dat klopt, maar het is slechts het halve verhaal. De ongelijkheid zit 'm evenzeer in het diabolische feit dat Israël erop gebrand is om de eigen bevolking zo goed mogelijk te beschermen, terwijl voor Hamas een hoog aantal Palestijnse slachtoffers juist een bruikbaar wapen in de strijd is.

Afwijzing van staakt-het-vuren
Het laatste werd op schokkende wijze gedemonstreerd toen Hamas deze week het Egyptische voorstel voor een staakt-het-vuren verwierp omdat het te weinig tegemoet kwam aan zijn eisen. Op een moment dat je zelf zo in het defensief bent gedrongen en de burgerbevolking zoveel gevaar loopt, is zo'n houding totale waanzin - behalve dan als je erop denkt te kunnen mikken dat een hogere tol aan Palestijnse slachtoffers substantieel politiek voordeel brengt in de vorm van nog grotere internationale verontwaardiging over 'excessief Israëlisch geweld'.

Een dergelijke calculatie is niet nieuw in het Palestijnse kamp, maar heeft onder Hamas een affreuze hoogte bereikt, compleet met een totale ontkenning van eigen verantwoordelijkheid. Tijdens de korte 'humanitaire' gevechtspauze van donderdag hoorde ik een woordvoerder waarschuwen dat Hamas hard zou terugslaan als de 'bezetter' ook maar één schot zou lossen.

Maar Israël is niet meer de bezetter, althans niet van Gaza. En ondanks alle belemmeringen was er na de ontruiming in 2005 wel degelijk een kans voor de Palestijnen om in de landstrook een zelfbestuur te vestigen dat de nadruk zou leggen op verbetering van de levensomstandigheden en economische ontwikkeling en dat daardoor vertrouwen zou scheppen in de creatie van een Palestijnse staat.

Martelaarschap
In plaats daarvan bleef Hamas opereren als een opgetuigde militie en werd van Gaza een uitvalsbasis voor de heilige oorlog tegen Israël gemaakt. Waarbij ook nog eens een cultuur des doods werd gepropageerd, die martelaarschap tot de hoogste roeping bestempelt en die zo zeer wortel heeft geschoten dat nu nog radicalere, jihadistische groeperingen voet aan de grond krijgen.

Vormt dit alles een afdoende rechtvaardiging voor de nieuwste Israëlische operatie? Het is begrijpelijk dat Israël de constante raketbeschietingen vanuit Gaza niet over zijn kant laat gaan. Bovendien wordt terecht gevreesd dat Palestijnse strijdgroepen de beschikking krijgen over steeds geavanceerdere wapens met een groter bereik. Maar het recht op bescherming van zijn burgers ontslaat de Israëlische regering niet van de plicht om een eerlijke afweging te maken van bereikbare doelen en de middelen die daarbij politiek en moreel zijn gewettigd.

Geen puur militaire oplossing
Op dit punt ontkomt Israël niet aan enige zelfbegoocheling. Volgens een officiële verklaring beoogt het donderdagavond begonnen grondoffensief 'een realiteit te scheppen waarin Israëlische burgers in veiligheid kunnen leven zonder permanente, willekeurige terreur' en 'een zware slag toe te brengen aan de terroristische infrastructuur van Hamas'. Dat lijkt sprekend op het oogmerk van de twee vorige operaties. Nu zal het Israël vast wel lukken om het militaire potentieel van Hamas flink te raken. Maar om de beweging geheel op de knieën te krijgen is een veel grotere en langer durende operatie nodig. Zo'n operatie zou volgens mij ook voor Israël een brug te ver zijn. Daarvoor is het binnenlandse politieke draagvlak te fragiel, en het land zou dan nog verder in het isolement belanden, iets waarvoor het toch niet helemaal immuun is.

Kortom, er is geen puur militaire oplossing voor het probleem Hamas. Er moet ook een politiek perspectief worden geboden, een bonus voor de Palestijnen die ervoor kiezen om hun nationale aspiraties via de weg van overleg en compromis te verwezenlijken. Zodat de bewoners van Gaza een serieus alternatief krijgen voorgeschoteld voor wat Thomas Friedman deze week het 'nihilisme' van Hamas noemde. Het zou minimaal moeten betekenen: weer om de tafel met Abbas. Maar helaas lijkt de regering-Netanyahu ook de eigen vredesdiplomatie tot doelwit van een uitschakelings-actie te hebben gemaakt.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant.

Schade aan Palestijns huis. Beeld ap
Schade aan Palestijns huis.Beeld ap
Meer over