Bellen metonze Afrika-correspondent

Er is een coup gaande in Soedan en dat komt volgens onze correspondent niet onverwacht

In Soedan is sprake van een coup, twee jaar nadat het leger dictator Omar al-Bashir afzette en er democratische hervormingen werden doorgevoerd. Geheel als een verrassing komt de machtsgreep niet, legt Afrika-correspondent Mark Schenkel uit.

Videobeeld van protest in Khartoum, de hoofdstad van Soedan, waar een coup gaande lijkt.  Beeld AP
Videobeeld van protest in Khartoum, de hoofdstad van Soedan, waar een coup gaande lijkt.Beeld AP

Wat is er aan de hand in Soedan?

‘Vooropgesteld: de situatie is nadrukkelijk in beweging. Het is mogelijk dat er nu alweer nieuwe ontwikkelingen zijn. Er zijn berichten dat de Soedanese premier, Abdalla Hamdok, is vastgezet door militairen. Het lijkt op een coup, hoewel het niet zeker is of deze gewapende mannen dit doen om eisen te stellen of dat ze volledig de macht willen overnemen.’

Hamdok werd juist premier na een militaire coup in 2019. Waarom zou het leger nu alweer van hem af willen?

‘In 2019 werd Omar al-Bashir door militairen afgezet als president, na massale volksprotesten tegen de politieke onderdrukking en het slechte economische beleid. Op dat moment had Bashir de macht al dertig jaar in handen.

‘Na de staatsgreep vormden militairen en burgers samen een overgangsregering met Hamdok, een man met een civiele achtergrond, als premier. Hij was de jaren ervoor econoom voor de Verenigde Naties en had hierdoor een onbevlekt blazoen, omdat hij niet betrokken was bij het dictatoriale regime.

‘Maar er was voortdurend frictie tussen de burgers en de militairen, die zijn vertegenwoordigd in de Soevereine Raad waardoor voor alles met hen moet worden overlegd. Het leger runt sinds de tijd van dictator Bashir zelf een deel van de bedrijven, en zou die positie door economische hervormingen van Hamdok kunnen verliezen. Bovendien zaten niet alle militairen te wachten op een volwaardige democratie, misschien ook omdat ze dan ter verantwoording geroepen kunnen worden voor hun eigen rol onder Bashir.

‘Het is goed mogelijk dat een deel van het leger nu denkt: de maat is vol, een scenario waar de bevolking van Soedan eigenlijk al sinds 2019 bang voor is. Er zijn sindsdien ook eerder berichten geweest over vermeende couppogingen, die zouden zijn voorkomen.’

Is er onder Hamdok de afgelopen twee jaar al iets veranderd?

‘Zeker. Hij erfde een land in diepe crisis, met een hoge inflatie, tekorten aan geïmporteerde producten, hoge broodprijzen. Soedan verkeerde in een internationaal isolement. Hamdok zocht toenadering tot het westen, tot multilaterale instellingen als het IMF en de Wereldbank, en maakte de afspraak: als Soedan zijn economie hervormt en zijn markt opent, kan het weer aansluiting zoeken bij de wereldeconomie.

‘Het Soedanese pond werd gedevalueerd omdat de waarde kunstmatig hoog werd gehouden. Sommige subsidies werden afgeschaft, waaronder die op brandstoffen, die hierdoor duurder werden. Dat moet op de langere termijn tot een gezondere economie leiden, maar op de korte termijn doet het pijn. Mensen aan militaire kant gebruikten dit als argument om te zeggen: zie je wel, met die burgers aan het roer zijn we helemaal niet in zulke goede handen.’

Waarom was Soedan er zo slecht aan toe toen de staatsgreep van 2019 werd gepleegd?

‘Bashir is een militair die in 1989 aan de macht kwam door een staatsgreep. In de jaren negentig bood hij onderdak aan moslimextremisten, waaronder Osama bin Laden van Al Qaida. Soedan werd in het westen een paria en kreeg te maken met sancties.

‘Na de aanslagen op 9/11 is Soedan wel gaan samenwerken met Amerikaanse inlichtingendiensten, maar er bleven sancties. Begin deze eeuw vond ook genocide in Darfur plaats, in het westen van Soedan, waarbij het regeringsleger betrokken was. Dat was bepaald geen stimulans om Bashir weer te omarmen. De economie zakte alleen maar verder weg.

‘In 2011 scheidde Zuid-Soedan zich bovendien af, en daar lagen praktisch alle olievelden. Dat wordt wel gezien als het beginpunt van de échte economische crisis, die in 2019 leidde tot de volksopstand.’

Hoe zal de bevolking reageren op een nieuwe coup?

‘Toen ik tijdens de protesten van 2019 in Soedan was, waren de Soedanezen erg gespitst op democratische hervormingen. Ze dachten: we moeten die militairen in de gaten houden. Zelf spreken burgers van ‘de revolutie van 2019’, die willen ze nu mogelijk gaan beschermen. Er zijn al berichten over burgers die vandaag de straten op gaan tegen de militaire ingreep.

‘Tegelijkertijd zitten veel burgers met een dilemma: ze steunen het burgerbestuur maar voelen op de korte termijn wel de economische pijn. Misschien denkt een deel dus wel: ik ben teleurgesteld geraakt in de transitie, laten we maar zien wat die militairen ervan bakken.’