Episode 32: Vera Cruz (1954)

Westerns kennen een eigen mythologie, die in Vera Cruz tot in detail is doorgevoerd. Maar de kijker moet zijn verwachtingen voortdurend bijstellen, want regisseur Robert Aldrich begint handig met die western-archetypen te spelen.

PAUL VERHOEVEN EN ROB VAN SCHEERS

Vera Cruz (1954)

Genre: western

Regie: Robert Aldrich

Met: Gary Cooper, Burt Lancaster, Denise Darcel, Cesar Romero, Ernest Borgnine e.v.a.

94 minuten. Technicolor.

'Ambachtelijk, dat is het eerste dat mij te binnenschiet als ik aan Robert Aldrich denk. Interessante man, na zijn succesfilm The Dirty Dozen uit 1967 begon hij zijn eigen productiemaatschappij, maar de werkelijkheid bleek weerbarstiger: hij moest weer terugvallen op het Hollywood-studiosysteem. Toch wist hij binnen die afgebakende grenzen menige geruchtmakende film af te leveren, waarvan Vera Cruz een goed voorbeeld is.

Bij verschijnen werd deze western neergesabeld als volstrekt amoreel, een criticus van The New York Times sprak over 'een bedroevend slechte film, tjokvol zinloos geweld, die vooral lijkt te zijn ontworpen om aan te tonen hoe verdorven de mens kan zijn.' Ikzelf heb destijds een heel andere film gezien. Een lichtvoetige vertelling, heel oorspronkelijk opgezet, onmiskenbaar de signatuur van Robert Aldrich.

De voorstelling was in de Haagse Passage, een plek in het schellinkje kostte 80 cent, en ik was 16. Van beide hoofdrolspelers was ik op voorhand fan. Van Burt Lancaster, omwille van zijn optreden in The Crimson Pirate, en van Gary Cooper door High Noon. Die twee samen, dat beloofde wat! En dat was ook zo, want ze dragen als volkomen tegengestelde personages het verhaal, gesitueerd in het revolutionaire Mexico van 1866. Westerns kennen een eigen mythologie, die hier tot in detail is doorgevoerd. Gary Cooper is de verfijnde Zuidelijke gentleman, met zijn langwerpig gezicht, hij draagt lichte kleding. Burt Lancaster is de rouwdouwer, altijd een brede grijns op zijn gelaat, hij gaat geheel gekleed in zwart.

Gary Cooper heeft tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog zijn plantage verloren, hij zoekt in Mexico werk, en met het verdiende geld wil hij zijn firma nieuw leven inblazen. Burt Lancaster is een rasopportunist, en een vervaarlijke scherpschutter bovendien. Het spel van Gary Cooper kun je nauwelijks acteren noemen, hij blijft te allen tijde zijn bijna calvinistische zelf. Bij Burt Lancaster is juist alles verfraaid met tierlantijnen: hoe hij zijn revolver virtuoos in de holster slingert, zijn loopje, zijn driftige gebaren, een échte rococo-cowboy.

Ze ontmoeten elkaar door een toeval. Het paard van Gary Cooper is kreupel, hij zal het moeten afmaken. Bij een boerderij ziet hij twee aangelijnde paarden staan. Een hele mooie, en een scharminkel. Lancaster komt naar buiten, het mooie paard is niet te koop, dat is van hemzelf. Maar het scharminkel wil hij voor veel geld wel van de hand doen, en Cooper rest niets anders dan in de koop mee te gaan. In de verte zien we ondertussen stofwolken. Ze komen dichterbij, en Lancaster maakt zich snel uit de voeten. Gary Cooper denkt: Franse soldaten, geen probleem, maar dan beginnen ze op hem te schieten. Hij geeft zijn nieuwe paard de sporen en haalt Lancaster in. Wat is hier aan de hand, wil hij weten. 'O, dat paard van jou, dat is eigenlijk hún paard.'

Zo'n luchtig begin, het zet direct de toon. Wel is het zo dat de kijker zijn verwachtingen doorlopend moet bijstellen, want Aldrich begint handig met die western-archetypen te spelen. Lancaster blijft een boef, maar wie kon vermoeden dat ook Gary Cooper

- die altijd stond voor fatsoen en beschaving - ook een verborgen agenda kent? Misschien stak dát die recensent wel: het gebruikelijke patroon wordt radicaal doorbroken. Cooper en Lancaster worden door een markies ingehuurd om diens vrouw veilig naar de haven van Vera Cruz te begeleiden, maar al snel komen zij erachter dat deze gravin Marie Duvarre (Denise Darcell) slechts een afleidingmanoeuvre vormt voor de drie miljoen aan goudstukken die in haar postkoets zijn verborgen. Alle partijen - inclusief de Mexicaanse rebellen - willen dat goud, vele slinksheden en wisselende allianties volgen. Langzaamaan blijkt ook Cooper volkomen onbetrouwbaar, zoals hij probeert zijn partner Lancaster buitenspel te zetten.

Dat is het verhaal, en dat is onderhoudend genoeg, maar Vera Cruz ontleent bovenal zijn kracht aan de prachtige enscenering. Het speelt in de tijd van de Oostenrijkse overheersing in Mexico, met keizer Maximiliaan, weer gesteund door de Fransen. Dus zien we geen indianen, maar lanciers met pluimen op hun petten, het hof van de Oostenrijkse keizer, hoogst origineel allemaal. Een van de indrukwekkendste shots is als het konvooi met die postkoets door Mexico trekt en ze op een uitgestrekte vlakte de Maya-piramides van Teotihuacán passeren. Piramides in een western? Geniaal, zoals dat van bovenaf gefilmd wordt. Om maar te zwijgen over de scène waarin Lancaster op een binnenplaats ontdekt dat ze in een val van de Mexicaanse opstandelingen zijn gelopen. Langzaam draait hij zich om en ziet overal op de daken en muren in wit geklede strijders verschijnen. Aldrich filmt dat over de zwarte hoed van Lancaster heen, hij laat de camera zo'n 270 graden cirkelen, en het geheel wordt begeleid door een Mexicaans volksliedje dat een guerrillero spottend op zijn gitaar speelt. Beelden die mij altijd zijn bijgebleven. En meer dan dat: zoals Robocop in mijn film plotseling achter zijn rug langsschiet, is niets minder dan de manier waarop Lancaster dat in Vera Cruz doet, bedenk ik mij nu.'

---------------------------------------------------------------

Een amorele western

'Bij verschijnen werd deze western neergesabeld als volstrekt amoreel, een criticus van The New York Times sprak over 'een bedroevend slechte film, tjokvol zinloos geweld, die vooral lijkt te zijn ontworpen om aan te tonen hoe verdorven de mens kan zijn.' Ikzelf heb destijds een heel andere film gezien.

undefined

Meer over