Enquêterapport belandt op de schroothoop

Partijpolitiek heeft de Bijlmer-enquête gebroken. Onder druk van premier Kok stemde de PvdA-fractie voor de coalitie. En dat terwijl juist die partij zich altijd zo heeft ingezet voor het achterhalen van de waarheid....

Om tien voor half vijf donderdagochtend priemt de vinger van PvdA-Kamerlid Van Gijzel eenzaam in de lucht. De 'Bijlmerboy', aanjager van de parlementaire enquête Bijlmerramp, fractiewoordvoerder in alle debatten, steunt tegen de druk van zijn partijgenoten in een verloren motie van de oppositie, die precies ziên visie vertolkt.

Het 'Bijlmerboek' moest dicht, maar heeft zo wel een heel onbevredigend slot gekregen.

Bij het tellen van de stemmen blijkt het belang van de coalitie zwaarder te wegen dan de zuivere beoordeling van de belangrijkste conclusies van het enquêterapport. Partijpolitiek heeft de eenheid in de enquêtecommissie gebroken. VVD-commissielid Van den Doel, die zich toch al steeds de rechtsbuiten van de commissie heeft getoond, voegt zich als enige naar zijn fractie.

Ontgoocheld doen commissievoorzitter Meijer (CDA) en zijn rechterhand Oudkerk (PvdA) verslag. 'Ik ben teleurgesteld dat de politieke afweging de boventoon voerde', zegt Meijer. 'Het ging niet over de betrouwbaarheid van de overheid, maar het was een debat tussen de coalitie en de oppositie', zegt Oudkerk.

Een uur voor de stemming heeft premier Kok de zaken op scherp gezet. Van Gijzels kritische betoog over het beleid van de D66-minister van Volksgezondheid is volgens de minister-president 'een politieke slag in het gezicht van minister Borst'.

Op Oudkerk en Van Gijzel na heeft geen PvdA'er het aangedurfd dat verwijt op zich te laden. Zelfs die paar, die menen dat ook ministers berispingen moeten kunnen incasseren, laten zich uiteindelijk in het gareel dwingen.

Op de valreep verzacht CDA-leider De Hoop Scheffer de motie nog door het woordje 'kunnen' toe te voegen. Maar ook dat kan de sociaal-democraten niet over de streep trekken. Het netto resultaat is dat de tekst nog verder weg komt te staan van de oorspronkelijke conclusie uit het eindrapport, en toch wordt verworpen.

Voor de eerste keer in de parlementaire geschiedenis is een enquêterapport op de schroothoop beland.

De commissie kan dat voor een deel aan zichzelf wijten. Ze formuleerde willens en wetens slotconclusies met een zware politieke lading, en die roepen nu eenmaal machtspolitieke reflexen op.

De commissie heeft zich laten meeslepen door haar bevindingen. In de speurtocht naar de oorzaak van zesenhalf jaar groeiende onrust over de toedracht van de Bijlmerramp, is geen enkel complot gebleken. Steeds opnieuw stootte Meijers ploeg op de overheid zelf, die de onrust niet wegnam maar juist versterkte door alles geërgerd af te doen als gezeur.

Zo vormde zich een schrijnend beeld van een stuntelende en onverschillige overheid. Dat er, achteraf gezien, feitelijk weinig aan de hand was, vond de commissie geen reden om dat beeld bij te stellen. Het commentaar dat je bij elke grote organisatie die je met een loep bekijkt fouten aantreft, wuifde ze weg. De commissie stelde de wedervraag: wat als er wèl cruciale fouten waren gemaakt?

Bij het begin van de openbare verhoren omschreef PvdA-Kamerlid Van Gijzel de parlementaire enquête als een 'onderhoudsbeurt' voor het vertrouwen in de overheid. De ervaring leert echter dat de enquête een machtig, maar niet erg precies wapen is, dat gemakkelijk slachtoffers maakt onder vertegenwoordigers van diezelfde overheid.

De enquête Vliegramp Bijlmermeer is geen gewone enquête geweest. Omdat het om mensen in plaats van zaken ging, is een veelgehoorde verklaring. Toen de enquête vorig najaar werd ingesteld, verwachtte niemand er veel politiek vuurwerk van. Gaandeweg is die verwachting bijgesteld. VVD-vice-premier Jorritsma en D66-minister Borst kwamen in de gevarenzone, waaruit de Tweede-Kamerfracties van VVD en D66 hen vervolgens krampachtig probeerden te redden.

De ironie wil dat de Bijlmerramp-enquête nu geen VVD'er of D66'er, maar de hele PvdA-fractie treft. De enquête is als een boemerang teruggeslagen op de fractie, die heeft geprobeerd gewetensvol om te gaan met de moeilijke dubbelrol van loyale regeringspartij en controleur van de regering.

De Bijlmerenquête heeft, paradoxaal genoeg, haar eigen Bijlmerboy opgegeten.

Meer over