Enkel crisis kan NAVO-beleid testen

Met slechts een kort, terloops zinnetje tekende president Boris Jeltsin in Parijs aan dat Rusland 'de uitbreidingsplannen van de NAVO nog altijd negatief beoordeelt'....

Van onze correspondent

PARIJS

De in Parijs als een Vadertje Courage bejubelde Jeltsin herinnerde de Amerikaanse en Europese leiders aan hun belofte in Midden- en Oost-Europa geen kernwapens te stationeren; en evenmin zouden NAVO-strijdkrachten permanent langs de grenzen met Rusland worden gelegerd.

Het Europa à la Jalta - een in twee vijandige blokken verdeeld continent - heeft opgehouden te bestaan. Het handvest (officieel: Founding Act ofwel Stichtingsakte) dat NAVO en Rusland gisteren in Parijs hebben getekend, wordt geacht de verzekeringspolis te zijn voor een nieuw Europa zonder scheidslijnen.

Het Europese machtsevenwicht stoelt niet langer op precaire allianties zoals in de (fatale) periode van de balance of power. Het berust ook niet meer op de wederzijdse afschrikking (met kernwapens). Thans zijn communicatie, openheid en partnerschap de nieuwe toverformules voor de vrede in Europa.

De mannen die gisteren in het Parijse Elysée bijeen waren, geloven er heilig in dat zij een 'historisch keerpunt' hebben bereikt. Het handvest dat zij hebben gesigneerd, ziet er solide uit.

Maar kan de Founding Act crises, waarmee toekomstige generaties onvermijdelijk geconfronteerd zullen worden, werkelijk doorstaan? Er zijn zwakke plekken in het akkoord. De partners kunnen een mogendheid die kwaad zou willen, niet stoppen met een veto. Het nieuwe veiligheidssysteem in Europa berust in hoge mate op 'goed vertrouwen'.

Is de nieuwe Europese veiligheidsarchitectuur werkelijk zo safe? Kennelijk niet, zoals de voorgenomen uitbreiding van de NAVO aantoont. Het pact met de Russen is bedoeld om Moskou te verzoenen met het idee dat binnenkort landen als Polen, Hongarije en Tsjechië - de oude militaire bondgenoten van Rusland - lid van de NAVO worden.

Deze wending in het lot van Europa bevat nog talloze onzekerheden. In de eerste plaats werd gisteren in Parijs ferm gezwegen over hoeveel Oost-Europese landen straks mogen toetreden tot de alliantie. De Nederlandse regering moet zeer binnenkort haar standpunt bepalen over welke landen in aanmerking komen.

Van Mierlo sprak over de keuze tussen een mogelijke 'kleinere' of 'grotere' uitbreiding. De kleinere: alleen Polen, Hongarije en Tsjechië. Een grotere: ook Roemenië en Slovenië komen in de kopgroep.

Met name de Europese NAVO-landen zouden de 'grotere' uitbreiding best eens de aantrekkelijkste kunnen vinden. Zij geeft hun respijt bij de uitbreiding van de Europese Unie, aan wier poorten de Oost-Europese landen eveneens staan te dringen. De Duitse kanselier Kohl erkende dezer dagen openlijk in Noordwijk dat de NAVO-uitbreiding 'ontspanning' oplevert voor de uitbreiding van de Unie.

Voor andere landen dan Polen etc. gaat die vlieger niet op. Zij zijn noch zeker van het NAVO-lidmaatschap noch zullen zij met gezwinde spoed in de EU worden opgenomen. Bijvoorbeeld de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen dreigen de verliezers te worden in de nieuwe Europese vredesorde.

De NAVO is trouwens zelf ook nog niet klaar met de 'uitbreiding' zodra Polen, Hongarije en Tsjechië binnenstappen. Sommige van de huidige bondgenoten maken zich zorgen over de geweldige kosten van de entree van deze landen.

De regering-Clinton raamt die op 27 à 35 miljard dollar, over twaalf jaar. Andere schattingen komen uit op gigantische bedragen: 110 à 124 miljard dollar. Maar deze laatste scenario's gaan uit van uiterst geperfectioneerde militaire structuren.

De Duitse chef van het Militair Comité van de NAVO, generaal Naumann, vindt de ophef over de kosten van de uitbreiding flauwekul. Onlangs verzekerde hij: 'Het is helemaal niet nodig dat in de nieuwe landen enorme bedragen worden geïnvesteerd voor nieuw wapentuig. Wat zij hebben is voor lange tijd goed genoeg. We moeten er slechts voor zorgen dat hun materieel en het onze op elkaar aansluiten.'

Nu het pact tussen de NAVO en Rusland is gesloten, begint de NAVO haar uitbreiding technisch en financieel voor te bereiden. De spannendste vraag is uiteraard welke landen tijdens de top van de alliantie in Madrid (8 en 9 juli) zullen worden uitgenodigd om lid te worden.

In het Portugese Sintra vergadert de NAVO-ministerraad morgen en overmorgen over al deze kwesties. 'Met opluchting', zei minister Van Mierlo in Parijs. Want zonder het pact met Rusland was de alliantie voor een zware keuze komen te staan, en wellicht voor ernstige verdeeldheid.

Jos Klaassen

Meer over