Encycliek Pius XI over joden komt boven tafel

Jan van der Putten ROME In 1938 stond paus Pius XI op het punt een encycliek te publiceren waarin hij de jodenvervolging veroordeelt....

Van onze correspondent

De toenemende golf van antisemitisme in Hitler-Duitsland maakte Pius XI steeds bezorgder. In juni 1938 gaf hij aan een Amerikaanse specialist in rassenkwesties, de jezuïet John LaFarge, opdracht om een ontwerp te maken voor een encycliek waarin antisemitisme en racisme zouden worden veroordeeld.

Samen met een Franse en een Duitse jezuïet stelde LaFarge een tekst op die hij overlegde aan de generaal van de orde, de Pool Wladimir Ledochowski. Die gaf het ontwerp niet door aan de paus, maar vroeg een paar andere priesters om hun mening. Intussen was Pius XI ziek geworden en waren de intriges begonnen voor zijn opvolging. Op 10 februari 1939 stierf hij. Twee maanden na de verkiezing van Pius XII zei de secretaris van Ledochowski tegen de auteurs dat Pius XI hun ontwerp nog had gezien, maar dat diens opvolger geen tijd had.

Zo verdween de nooit verschenen encycliek Humani generis unitas (De eenheid van het menselijk geslacht) in het archief. De auteurs namen de term 'sabotage' in de mond. Pius XII gebruikte voor zijn eerste encycliek in oktober 1939 grote delen van Humani generis unitas. Maar iedere verwijzing naar joden en antisemitisme liet hij eruit. Zijn hoofdvijand was niet het nazisme, maar het communisme.

In 1970 verschenen in het Amerikaanse blad National Catholic Reporter kleine stukken uit de 'clandestiene' encycliek. Tien jaar geleden vonden twee Belgische historici de integrale tekst. De tekst verschijnt vandaag onder de titel L'Encyclique cachée de Pie XI (De verborgen encycliek van Pius XI).

De auteurs zijn Bernard Suchecky, docent in Brussel en New York, en de benedictijner monnik Georges Passelecq. Deze overlevende van een Duits kamp leidt de Belgische katholieke commissie voor de relaties met het jodendom. In de encycliek wordt de jodenvervolging veroordeeld, maar de anti-joodse opvatting van Rome verdedigd. De auteurs laten in het midden of het document met opzet was verstopt.

Meer over