ANALYSEwitwasschandaal ing

En wéér duikt de naam ING op in een witwasschandaal. Waarom lijkt de bank zo populair bij criminelen?

De Russische miljardair in gesprek met Polina Deripaska, de vrouw van medemiljardair Oleg Deripaska op een receptie in het Groot Kremlinpaleis in Moskou, maart 2017.Beeld Mikhail Svetlov / Getty Images

Een nieuw witwasschandaal veroorzaakt onrust in de financiële wereld. Opnieuw is ING erbij betrokken. Wat maakt dat criminelen uitgerekend de grootste bank van Nederland zo vaak lijken te misbruiken?

Waarom flitst Roman Abramovitsj – oligarch, miljardair, Poetin-getrouwe en Chelsea-eigenaar –meer dan een miljard dollar heen en weer tussen zijn bedrijven in uiteenlopende landen? En waarom verkiest hij voor zulke bankzaken al sinds jaar en dag ING in Nederland?

Het is slechts een van de opmerkelijke voorvallen die deze week aan het licht kwamen. ING speelt een prominente rol in de zogenoemde ‘FinCEN Files’: duizenden vertrouwelijke documenten van de Amerikaanse witwaswaakhond die in handen zijn gekomen van een internationaal consortium van journalisten. Vanuit Nederland waren Trouw, het FD en onderzoeksplatform Investico betrokken bij het onderzoek.

De belangrijkste onthulling gaat over een gigantische Russische witwasmachine: foute roebels erin, schone dollars eruit. Twee Nederlandse effectenhandelaren, Schildershoven Finance uit Nieuwegein en het Amsterdamse Tristane Capital, maakten hiervan deel uit. Zij bankierden bij de Poolse tak van een grote westerse bank. Inderdaad: ING Bank Slaski. Prompt verloor ING maandag op de Amsterdamse aandelenbeurs bijna een tiende van zijn waarde.

Dat ING een levensgroot probleem heeft als het op de bestrijding van criminele geldstromen aankomt, is geen geheim. Twee jaar geleden betaalde de bank in Nederland een recordschikking van 775 miljoen euro. Volgens het Openbaar Ministerie had winstbejag prioriteit boven de verplichte controles van klanten en betalingen. Om de werklast te beperken, bleek zelfs voor sommige witwassignalen het aantal alerts te zijn gemaximeerd op drie per dag. Daarna hield het systeem ermee op. Sindsdien spaart ING kosten noch moeite om de dossiers van zijn meer dan 38 miljoen klanten in ruim 40 landen op orde te krijgen en de transactiemonitoring te verbeteren. Wereldwijd zijn hier inmiddels meer dan 4.000 fte bij betrokken – en nog prijken er op de website tientallen vacatures.

Oost-Europa

Maar Hollandse zuinigheid is niet de enige reden dat ING zo vaak in verband wordt gebracht met criminele geldstromen. Een belangrijk deel van de verklaring ligt buiten de bank. Bijvoorbeeld in Nederland als doorvoereconomie. Niet alleen voor goederen via de Rotterdamse haven en Schiphol, maar ook voor geldstromen. Naar schatting wordt jaarlijks zo’n 13 miljard euro witgewassen. Verscheidene experts bevestigen in gesprekken dat ons land op een wankel koord danst: ‘We willen wel al dat geld door ons land laten lopen, maar de criminele euro’s en dollars willen we niet.’

Alle Nederlandse banken worstelen hiermee. Niet voor niets regende het de afgelopen jaren reprimandes en (bescheiden) boetes van toezichthouder De Nederlandsche Bank. Daar komt bij dat ING, samen met de Rabobank, het laatste Nederlandse geldhuis is met een stevige presentie in Oost-Europa. De bank is nadrukkelijk aanwezig in landen als Polen, Tsjechië en Roemenië – waar de onlangs vertrokken topman Ralph Hamers jarenlang de scepter zwaaide.

De combinatie van een betrouwbare bankennaam en een moeilijk te controleren filiaal in de buurt van de voormalige Sovjet-Unie blijkt hoogst aantrekkelijk voor criminelen. Dat ondervond Danske Bank met zijn vestiging in Estland, waar 200 miljard dubieuze dollars doorheen stroomden. En nu dus ook ING in Polen. Er is simpelweg te veel fout geld dat een land als Rusland uit wil. Denk aan een corrupte politicus die het budget bestemd voor ziekenhuizen plundert. Of transacties van vertrouwelingen van president Poetin wier namen op westerse sanctielijsten prijken.

Rammelende ict

En dan is er nog een heel banale factor. Waarom worden de nieuwe betaaldienstverleners, zoals Adyen, tot nu toe niet in verband gebracht met witwassen of terrorismefinanciering? Wat niet is, kan natuurlijk nog komen. Maar zelf wijzen ze desgevraagd vol vertrouwen op hun superieure ict-systemen. Geavanceerde algoritmes halen de rotte appels er bliksemsnel uit.

ING wil zichzelf omvormen tot precies zo’n gestroomlijnd techbedrijf. ‘Facebook is overal hetzelfde, Uber ook’, verwoordde oud-topman Hamers die droom. ‘De taal verschilt, maar de rest is gestandaardiseerd. Daar willen wij ook naar toe.’ De praktijk is weerbarstiger. Deze week klaagden anonieme ING-medewerkers in De Groene Amsterdammer dat het nog altijd ontbreekt aan één goed functionerend computersysteem om wereldwijd alle verdachte transacties eruit te vissen. Het gevolg: veel ouderwets handwerk.

Ook nationale grenzen blijken springlevend. Het FD schetst een beeld van ING Bank Slaski als een koninkrijkje dat soms zijn eigen koers vaart. Het witwastoezicht vanuit het hoofdkantoor in Amsterdam zou extra bemoeilijkt worden doordat de Poolse toezichthouder klantdata niet over de grens wil laten gaan. ING ontkent, maar minister Wopke Hoekstra van Financiën heeft de Tweede Kamer inmiddels beloofd navraag te doen in Polen. De CDA’er spreekt van een ‘relatief oude casus’. Tegelijk maakt hij de geesten rijp voor nog meer slecht bankennieuws. ‘Wij gaan de komende maanden en jaren meer ellende uit het verleden aantreffen ten aanzien van witwassen, want we tillen meer stoeptegels op en er komt meer naar buiten.’

46 miljoen dollar is er gemoeid met een transactie waarmee ING in 2014 de sancties tegen Rusland zou hebben omzeild. De bank spreekt in een reactie van een ‘administratieve fout’ die allang is besproken met de Amerikaanse autoriteiten.

Lees meer over witwassen

Hoe werden de Russische miljarden precies weggesluisd via ING, en krijgt ook dit schandaal nog een staartje voor de grootste bank van Nederland?

De tragiek van het ING van Ralph Hamers: een bank die te graag voorop wilde lopen

Column Bert Wagendorp: de FinCEN-files zorgen voor angstzweet op het hoofdkantoor en buikloop bij de ceo

Meer over