ReportageLeersum na de storm

En toen lag er ineens een enorme beuk in het bed van Anna

Het duurde maar even, maar de wind die vrijdag over Leersum raasde, liet een ravage achter. Dikke bomen gingen met wortel en al om, bospercelen gingen finaal tegen de vlakte. Bij elk huis wordt puingeruimd, inwoners zijn nog steeds in shock.

Schade in Leersum na de valwinden van vrijdag. Beeld Marcel van den Bergh
Schade in Leersum na de valwinden van vrijdag.Beeld Marcel van den Bergh

Leersum veegt op deze zaterdagochtend. Leersum zaagt. Leersum sleept kruinen, afgewaaide takken en halve boomstammen naar plekken waar ze minder in de weg liggen. En Leersum treurt. Want door een paar minuten noodweer ligt het halve dorp in puin.

‘Het was geen windhoos’, zegt Ben Zwezerijnen (53), die even poolshoogte komt nemen bij een bouwplaats tegenover zijn huis aan de Rijksstraatweg, waar stalen profielen zijn omgewaaid en isolatiemateriaal in het rond vloog. ‘Het begon te hagelen, alles werd wit, en toen was het net alsof er een straaljager overkwam. Niet normaal, joh! En het draaide. Dit was honderd procent zeker een tornado.’ Het kostte hem zijn tuinset.

Bij anderen is de schade vele malen groter, vooral aan de noordzijde van het Utrechtse dorp. Boomkruinen zijn van hun stammen gewaaid. Dikke beuken met wortel en al gekapseisd. En op de Kwartellaan blies de wind een dak het bos in. De eigenaar van de woning is aan het opruimen. ‘Nee, liever geen vragen’, zegt hij. ‘Mijn hoofd staat er niet naar.’

Huizen en auto’s werden zwaar beschadigd door omvallende bomen. Negen mensen raakten gewond, van wie twee naar het ziekenhuis moesten. Beeld Marcel van den Bergh
Huizen en auto’s werden zwaar beschadigd door omvallende bomen. Negen mensen raakten gewond, van wie twee naar het ziekenhuis moesten.Beeld Marcel van den Bergh

De ooit zo fraaie lanen met hun oude, dikke bomen liggen bezaaid met takken. Tractoren, graafmachines en kranen rijden af en aan om het geknakte hout af te voeren. ‘Alsof er een bom in ons mooie dorp is ontploft’, zegt Els Jurgens (66), die met haar grote gele werkhandschoenen staat te kijken hoe halve bomen in een hakselmachine verdwijnen. ‘Ik ben nog steeds in shock.’

Bij elk huis wordt puingeruimd. Mannen op daken vervangen de dakpannen. Monteurs van netbeheerder Stedin ontfermen zich over ontwrichte gasleidingen. Overal het gejengel van motorzagen. Dat er slechts negen gewonden vielen, van wie er twee naar het ziekenhuis moesten, mag een wonder heten.

Aan het begin van de Lomboklaan staat Anna van den Berg (23) wat beteuterd voor het huis waar ze met haar ouders en broer woont. Ze was vrijdagavond van plan even op bed te gaan liggen, toen ze haar grootvader zag aankomen. Ze besloot toch maar beneden te blijven.

Dat was maar goed ook, want niet lang daarna donderde een beuk met een diameter van zeker een halve meter bovenop haar slaapkamer. ‘Hij ligt in mijn bed’, zegt ze.

null Beeld Marcel van den Bergh
Beeld Marcel van den Bergh

Klein stipje op buienradar

Ze kan zich de klap zelf niet eens herinneren. ‘We zaten hier met z’n allen op de bank, toen het keihard begon te waaien. Mijn moeder zei: het gaat wel heel hard. Mijn broertje zag die boom vallen. Hij raakte in paniek. We hebben de honden gepakt en zijn naar buiten gegaan.’

Het noodweer duurde maar even, zeggen de bewoners van Leersum. Schattingen lopen uiteen van nog geen halve minuut tot enkele minuten. Opvallend is ook hoe plaatselijk de storm was. ‘Een klein stipje maar, op buienradar’, zegt een van hen.

Verschillende meteorologen concludeerden dit weekend dat er geen sprake was van een windhoos of een tornado, maar van valwinden, al moet dat volgens het KNMI nog nader onderzocht worden. Bij valwinden stort een enorme hoeveelheid koude lucht uit een onweerswolk omlaag. Zodra die het aardoppervlak bereikt, moet de lucht in zijwaartse richting een uitweg vinden. Vlak boven de grond ontstaan daardoor zware windstoten.

Bewijs daarvoor is onder meer te vinden bij het Leersumse Veld, een natuurgebied even ten noorden van het dorp. Daar wijst beheerder Chris Hartman van Staatsbosbeheer zaterdagochtend naar het gras. ‘Helemaal plat gewaaid.’ Het is een van de kenmerken van valwinden: ze slaan alles dezelfde kant op.

null Beeld

In het kantoortje van Staatsbosbeheer ligt een kaart waarop de contouren van het noodweer zijn getekend. Het natuurgeweld trok vrijdag vanaf Wijk bij Duurstede naar het noorden, over Leersum en het Leersumse Veld. Ter hoogte van de A12 hield de verwoesting op.

Toen Hartman hier vrijdagavond arriveerde, bleek de schade in het natuurgebied enorm. ‘Het hele pad lag vol takken en bomen’, zegt hij. ‘We zijn direct gaan kijken of er nog recreanten in het bos waren. Een survivalclub was hier op kamp. En er staat een vakantiewoning. Iedereen bleek veilig.’

Opruimwerk

Daarna begon het opruimwerk. De ­calamiteitenweg moest vrij, een aannemer kwam met twee kranen en een hoogwerker. ‘Later zijn we te voet het bos in gegaan, met zaklampen. Er waren geruchten dat er vermisten waren. Dat is nooit bevestigd. Maar ja, je gaat toch zoeken. Dat hebben we tot half vier ’s nachts gedaan. In het pikkedonker.’

Voor de natuur is het ook een forse klap geweest. Eeuwenoude bomen sneuvelden. Door de valwinden ging een aantal bospercelen ‘finaal tegen de vlakte’. Ook daar vielen de bomen in dezelfde richting. Zelfs de reeën bleken van slag, zegt Hartman. ‘We kwamen er een paar tegen. Te verward om te vluchten. Ze hadden zo’n blik in de ogen van: what the fuck?’

Bij het huis van Anna van den Berg arriveert tegen twee uur een grote hijskraan. Aan de haak van de kraan hangt een man in een tuigje, die de beuk in haar slaapkamer met zijn motorzaag te lijf gaat. Hij zaagt de boom van bovenaf in stukken, waarna de stukken worden afgevoerd.

‘Ze hebben toch maar besloten hem nu al van het huis te halen’, zegt Van den Berg, die tegen de motorkap van een bestelbusje hangt. Ja, ze kijkt toe, ze wil dit zien, net als haar ouders en haar broer trouwens, die even verderop staan. ‘Ik besef het nog niet, hoor. Ik weet dat dit mijn eigen huis is, maar het komt nog echt niet binnen.’

Kijkers uit leersumse bossen geweerd: levensgevaarlijk

Ondanks waarschuwingen en rood-witte linten zijn de bossen rond Leersum zondag druk bezocht door nieuwsgierige fietsers en wandelaars. Rond het middaguur riep de gemeente Utrechtse Heuvelrug mensen op weg te blijven van de plek waar het noodweer vrijdag een spoor van vernieling trok. ‘Dat is echt niet om de burger te pesten, zoals een kleine minderheid hier lijkt te denken’, laat Chris Hartman van Staatsbosbeheer weten. ‘Vanochtend zijn er nog bomen omgevallen. Je hoort het af en toe gewoon kraken. Zelfs ­bomen waar op het eerste gezicht niets aan te zien is, kunnen bezwijken. Dat is gewoon ­levensgevaarlijk.’

Om ramptoeristen weg te houden, heeft Staatsbos­beheer bij zo’n vijftig in- en ­uitgangen dranghekken ­geplaatst. Ook zouden er boetes zijn uitgedeeld. Volgens beheerder Hartman kan het ‘maanden’ duren voordat alle delen van het bos weer toegankelijk zijn voor publiek. Wel worden na de wegen de belangrijkste wandelroutes zo snel mogelijk vrijgemaakt, verzekert hij. ‘We zijn al sinds vrijdagavond met man en macht in de weer. Collega’s hier hebben niet of nauwelijks geslapen. Dus heb alsjeblieft nog even geduld.’ (Koen Haegens)

Meer over