En nu wil Femke oogsten

Kan Femke Halsema verkiezingen voor de Tweede Kamer ook winnen? In 2003 en 2006 raakte GroenLinks onder haar leiding Kamerzetels kwijt, maar nu hoopt ze te oogsten....

Den Haag GroenLinks daalde stapsgewijs van elf Kamerzetels in 1998, het hoogtepunt onder Paul Rosemöller (53), naar zeven zetels nu. Het tij lijkt weer ten goede gekeerd: vorig jaar won de partij bij de Europese verkiezingen één zetel; bij de raadsverkiezingen in maart werd de partij de grootste van Utrecht.

Het zijn zwaluwen die nog geen zomer maken. In opiniepeilingen piekte de partij in maart, nu daalt de lijn weer. Heeft GroenLinks te vroeg gepiekt?

De partij wil optimisme uitstralen richting de verkiezingen van 9 juni. ‘Zin in de toekomst’ is het motto. Zondag, op de rituele toogdag voor de verkiezingen, stellen de leden de lijsttrekker, het programma en de kandidatenlijst vast. Hoe hangt de vlag erbij?

De lijsttrekker
Femke Halsema (43) vernieuwde de partij van dogmatisch links naar vrijmoedig. Ze stortte zich op het staatsrecht, met een initiatiefwetsvoorstel voor herziening van de Grondwet. Die moet het mogelijk maken wetten aan de Grondwet te toetsen.

Van betweterige debater is ze uitgegroeid tot iemand die toon en moment in het debat kiest en doseert. Het leverde haar deze week de Thorbeckeprijs op voor politieke welsprekendheid.

De huidige Kamerfractie
In plaats van steevast ‘nee’ te roepen, stelt de oppositiepartij zich doorgaans constructief op. De fractie poogt ‘mee te regeren’ door het kabinetsbeleid bij te sturen. Zo worden op initiatief van Kees Vendrik CO2-normen gesteld aan energiecentrales.

Geen fractie is zo actief met initiatiefwetsvoorstellen, een stuk of tien. Dat is veel, gezien het werk dat het maken ervan kost. De voorstellen gaan van ‘correctief referendum’ en ‘openbaarheid van partijfinanciering’ tot ‘langdurig zorgverlof’.

Dat valt op. De parlementaire pers riep in 2007 Tofik Dibi uit tot ‘politiek talent van het jaar’, in 2008 Jolande Sap. Zij volgde tussentijds Wijnand Duyvendak op, die in augustus 2008 zijn eigen valkuil groef. In een boekje verhaalde hij hoe hij in de jaren tachtig betrokken was bij een inbraak bij het ministerie van Economische Zaken.

Het leidde tot een golf aan negatieve publiciteit. Achteraf markeert het vertrek van Duyvendak het afscheid van het actieverleden en van de jaren tachtig.

De kandidaat-Kamerleden
Toch heeft GroenLinks niet gebroken met actievoeren. Veel kandidaten komen uit de milieubeweging, de ontwikkelingshulp of de vakbeweging. Ze houden zich anno 2010 aan de democratische spelregels. Zo draagt de selectiecommissie als ‘uitermate geschikt’ twee milieuactivisten voor. Liesbeth van Tongeren (52) is Greenpeace-directeur; Jaap Dirkmaat, oprichter van Das & Boom, is directeur van Nederlands Cultuurlandschap. Maar de diversiteit in achtergrond en woonplaats is groter dan in 2006. Toen domineerden Amsterdammers de lijst, hetgeen het beeld als ‘grachtengordelpartij’ vestigde.

De Kamerleden Jolande Sap (47), Tofik Dibi (29) en Mariko Peters (40) krijgen van de commissie het predicaat ‘uitermate geschikt’. Ineke van Gent moet na twaalf jaar genoegen nemen met ‘zeker geschikt’.

De kansen
Tot haar eigen verrassing werd Femke Halsema in het RTL-programma Ik hou van Holland genoemd als potentiële premier. Bij De Wereld Draait Door zag ook oud-PvdA-voorzitter Felix Rottenberg (52) een premier in haar. Dat betekent dat Halsema een breder publiek aanspreekt dan de Amsterdamse grachtengordel.

Verbreding is mogelijk, nu bestuurders van de christelijke vakbeweging zich tot GroenLinks bekennen. Jesse Klaver (23), voorzitter van de CNV-jongerenbond, gooit hoge ogen voor een verkiesbare plek, net als waarnemend CNV-voorzitter Bert van Boggelen (49). Tot nu toe gingen CNV’ers via het CDA de landelijke politiek in.

De milieuvisie van GroenLinks sluit aan bij de christelijke ideeën over ‘rentmeesterschap’. GroenLinks ziet vooral PvdA, SP en D66 als concurrenten bij de strijd om de kiezersgunst. Maar lonken naar de achterban van de ChristenUnie en het CDA is zeker niet zinloos.

De bedreigingen
Een verkeerde uithaal in een debat, een kandidaat met een verzwegen actieverleden kunnen de partij opbreken. Maar GroenLinks heeft het meest te duchten van Job Cohen (62, PvdA) en wellicht ook van SP-fractievoorzitter Emile Roemer (47).

In de peilingen kreeg GroenLinks meteen klop toen de PvdA Cohen als kandidaat-lijsttrekker lanceerde, en toen hij zei een progressieve koers te kiezen. Cohen en Roemer zijn frisse gezichten in Den Haag.

Het is voor Halsema zaak haar twaalf jaar ervaring in de Kamer daartegenover te stellen.

Meer over