ELTON JOHN 'Omdat hij zich nooit heeft aangepast, heeft hij rock 'n roll andere glans gegeven'

Hij dreigde vaak op drift te raken, maar dankzij zijn vaste tekstschrijver, manager en de ontwenningskliniek loopt de carrière van Elton John weer op rolletjes....

ELTON JOHN was, begin jaren zeventig, een van de eerste popsterren met een privé-vliegtuig. Daarmee liet hij zich vanuit standplaats L.A. vervoeren naar zijn optredens overal op het Noord-Amerikaanse continent. De Starship I was voorzien van fauteuils en sofa's, een luxueus ingerichte keuken, een coctailbar, en de mogelijkheid om op een groot scherm videofilms te zien, met geluid in hifi-stereo. In de slaapsuite kon Elton vanuit zijn bed, model twijfelaar, door het raampje de wereld onder zich voorbij zien glijden. Draaide hij zich om, dan zag hij zichzelf in een spiegelwandje.

Op een foto, omstreeks 1974 gemaakt, zit Elton met ontbloot bovenlijf in het bed. Hij draagt een kolossale bril, waaraan tentakels als van een insect zijn bevestigd. Ernstig, om niet te zeggen triest, kijkt Elton voor zich uit. In dezelfde periode werd hij wel eens huilend aangetroffen in zijn hotelkamer. Dan lag hij op zijn buik op bed, het hoofd begraven in het kussen. En riep: 'No one gives a damn about me'. In dezelfde tijd tekende hij een contract voor vijf lp's, en kreeg hij een recordbedrag van acht miljoen dollar als voorschot.

Vanavond, wanneer Elton Hercules John een concert geeft in de Ahoy' in Rotterdam, zal zijn fanclub Hercules links voorin de zaal zitten, vlakbij het idool. Als alle Nederlandse en Belgische leden van Hercules komen opdraven, nemen ze net aan dertig stoelen in beslag. 'Ik denk dat hij nergens zo weinig populair is als in Nederland', zegt Arjen Buikstra (26), coördinator van Hercules Benelux.

Nederland kent Elton John voornamelijk van zijn duet met Kiki Dee - de gezellige meezinger Don't go Breaking My Heart (1976) waarmee hij ook doorbrak in Engeland -, het slijmerige Nikita (1985) en Candle in the Wind, de ode aan Marilyn Monroe uit 1974 die werd opgewarmd ter gelegenheid van prinses Diana's ontijdige dood in september 1997. De single, waarvan de opbrengst naar de liefdadigheid gaat, werd de best verkochte plaat uit de geschiedenis. In december werd de popzanger door koningin Elizabeth geridderd. Het heeft niets veranderd aan de relatief bescheiden populariteit van Sir Elton in Nederland.

Het zal Elton John (geboren 1947 in Pinner, noordwest Londen) vermoedelijk een zorg zijn. In Amerika zijn de fans van het eerste uur hem nog steeds trouw, zo kon Arjen Buikstra een paar weken geleden constateren bij de vier concerten die hij in New York meemaakte. Niet alleen veertigers kwamen naar de The Big Picture-concerten (vernoemd naar zijn recente, bombastische plaat uit 1997), maar ook pubers die John kennen van zijn soudtrack voor de Disney-tekenfilm The Lion King. Voorlopig hoeft hij over zijn carrière geen zorgen te hebben.

Vermóedelijk laat het Sir Elton koud dat hij in Nederland niet de status van superster geniet. Maar helemaal zeker is dat niet. In de biografie die de Engelsman Philip Norman in 1991 over Elton John liet verschijnen, wordt beschreven hoe hij totaal van slag kon raken als zijn zoveelste hit van de eerste plaats van de Amerikaanse hitlijsten werd verdreven, of - erger nog - nummer één niet eens wist te bereiken.

Frank van Hoorn, eigenaar van het sponsorbedrijf Van Hoorn Company in Amsterdam, was er getuige van hoe Elton John kon reageren op tegenslag. John zou in Barcelona een concert geven ter gelegenheid van de Olympische Spelen van 1992, maar de autoriteiten weigerden op het laatste moment zijn vliegtuig toestemming om te landen. 'De wereld was te klein, hij ontplofte to-taal', herinnert Van Hoorn zich. Hij wil niet in detail treden, dat zou niet netjes zijn. 'Laat ik wel zeggen dat de dingen precies moeten gaan zoals John wil, anders heb je een groot probleem.'

Van Hoorn Company verzorgde de sponsoring van Elton Johns wereldtournee in 1992/'93. Coca Cola Light ondersteunde Elton John, die af was van zijn verslaving aan drank en cocaïne. 'Hij wilde echt een nieuw begin maken. De commercials voor Coca Cola hielpen hem daarbij, zijn loopbaan kreeg door de publiciteit een nieuwe slinger', zegt Van Hoorn. Geregeld woonde Van Hoorn de concerten bij, en constateert met bewondering dat John 'lééft voor het spelen'. Sinds hij van de drugs af is, zegt Van Hoorn, 'is de muziek zijn kick'.

Hoewel Van Hoorn Elton John nooit echt heeft gesproken, - 'met dergelijke supersterren hebben we nooit rechtstreeks contact' - heeft hij hem leren kennen als een 'grappige, aimabele, vrijgevige en superimpulsieve man'. Dat hij desondanks met gemengde gevoelens terugkijkt op de wereldtournee met John, heeft vooral te maken met de 'kliek' die de popster omringde.

'Zijn managers waren enorme ego's, die gedreven werden door geldzucht. Ze hadden voor niemand respect, behalve voor hun ster. Ik had de indruk dat Elton verstrikt was geraakt in die entourage.'

John Reid was sinds 1971 de persoonlijk manager van Elton John, en gedurende een aantal jaren ook zijn liefdespartner. Reids reputatie is verre van onbesproken. Hardhandig hield hij opdringerige fans en journalisten uit de buurt van zijn ster. In Australië werd hij veroordeeld nadat hij een kritische verslaggever tegen de grond had geslagen. Pas een half jaar geleden heeft Elton John met Reid gebroken.

Reid was niet de enige die Elton John gedurende vrijwel zijn hele carrière aan zijn zijde heeft gehad. Zijn tekstschrijver Bernie Taupin is in artistiek opzicht zo'n beetje versmolten met Elton John. In het begin van zijn muzikale loopbaan kwam John tot de slotsom dat hij een begenadigd pianist, zanger en liedjesschrijver was, maar als tekstschrijver tekort schoot. Taupin nam die taak op zich, en doet dat nog steeds.

Er is geen diepgaande relationele studie nodig om de veronderstelling aan te durven dat mensen als Reid en Taupin fungeerden als ankers in het leven van Elton John. Al sinds de eerste van de zeven nummer-één hits op rij in Amerika (waaronder Border Song, 1970, Your Song, 1971) dreigde hij nu en dan op drift te raken. Op het podium - 'de enige plek waar ik me veilig voel', zei hij ooit - uitte zijn excentriciteit zich op onschuldige wijze in de clowneske kostuums die hij droeg, en zijn absurde brilmonturen. Hij doste zich uit met metershoge pruiken, droeg laarzen met plateauzolen van twee decimeter dik, verkleedde zich als Uncle Sam, Mozart, Donald Duck en de Kerstman. Een maskerade die, niet ten onrechte, de indruk wekte dat Elton John zijn ware persoonlijkheid wilde verhullen.

John, geboren als Reginald Dwight, was de zoon van een piloot, commandant bij de Royal Air Force. 'Toen ik werd geboren, zat mijn vader in Frankrijk', verklaarde hij meermalen in interviews. 'Het duurde twee jaar voordat hij eindelijk naar huis kwam. Toen mijn moeder vroeg of hij zijn zoon wilde zien, zei hij: Nee, dat komt morgen wel.' Het verhaal bleek gelogen, maar het toont wel aan hoe Elton John over de sfeer in huize-Dwight dacht.

In Normans biografie schetsen mensen uit Elton Johns directe omgeving hem als iemand met weinig gevoel van eigenwaarde - gevolg van een opvoeding waarin hij weinig waardering kreeg. Al in de jaren zestig - lang haar was in de mode - rukte zijn haargrens op richting kruin. Hij droeg petten en pruiken om zijn kaalheid te verhullen, en liet in de jaren tachtig voor het eerst pijnlijke haartransplantaties uitvoeren, die hopeloos mislukten. Pas de laatste ingreep, enkele jaren geleden, heeft hem de kuif opgeleverd waarvan hij dertig jaar moet hebben gedroomd.

Haar, of liever gezegd; het gebrek daaraan, was niet zijn enige obsessie. Hij voelde zich dik en klein. Hij volgde diëten, verzoop zijn ellende in alcohol, krikte zijn zelfvertrouwen via de neusgaten op, of gaf zich over aan vreetbuien. Met minder geluk, of met minder karakter, was het ergens in de jaren tachtig dramatisch met Elton John afgelopen: grofweg zoals het zijn grote voorbeeld Elvis Presley is vergaan.

Maar Elton John was niet alléén een gekwelde superster met zelfmedelijden en een minderwaardigheidscomplex.

Hij was in de jaren zeventig een van de eerste popsterren - na David Bowie - die er openlijk voor uit durfden te komen dat ze zich aangetrokken voelden tot seksegenoten. Elton John was ook de eerste popster die, eind jaren tachtig, zich teweer durfde te stellen tegen de roddelpers. Nadat The Sun had geschreven dat Elton zich op coke-orgieën had vergrepen aan minderjarige jongens, stapte hij naar de rechter. De yellow press begon een ware haatcampagne, maar uiteindelijk haalde John zijn gelijk. Hij kreeg een miljoen gulden schadevergoeding en The Sun rectificeerde, opening krant: SORRY ELTON.

In 1990 liet Elton John zich opnemen in een ontwenningskliniek, waar hij werd behandeld voor zijn coke- en drankverslaving en zijn boulimia. Hij genas en lijkt in de wereld van de high society zijn draai te hebben gevonden. Tot haar dood was hij dik bevriend met Lady Di, met wie hij zowel zijn eetverslaving als weerzin tegen de roddelpers deelde.

Alleen van zijn koopmanie is Elton John nog niet af. Hij houdt van winkelen, en spendeert kapitalen aan kunst, kitsch, sieraden en bloemstukken. In januari waarschuwde het accountantskantoor van John dat hij in ernstige cashflow-problemen dreigde te komen als hij zijn uitgavepatroon niet wijzigde. Kort daarvoor had hij ter gelegenheid van zijn vijftigste verjaardag een feestje gegeven voor vier ton.

Songwriter en producer Rob Bolland vloog ruim tien jaar geleden naar Londen, om de eerste grote veiling van Elton-Johnboedel mee te maken. 'Ik heb me toen laten verleiden tot de aankoop van vijf pruiken, voor iets van 35 honderd gulden. En ik heb een paar litho's gekocht van John Lennon, die Elton John had gekregen van Yoko Ono.'

Net als de rest van het veilingpubliek, vergaapte Bolland zich aan de bonte verzameling die Elton John had vergaard. 'Iedereen keek met een mengeling van bewondering en ontzetting.' Bollands waardering voor de muzikant achter de verzamelaar Elton John laat zich in vergelijkbare bewoordingen uitdrukken. 'Hij heeft prachtige nummers gemaakt, echte classics, maar ook hele vreselijke.'

De waardering wint het bij Bolland ruimschoots van de afkeer: 'Hij heeft de rock 'n' roll een andere glans gegeven, omdat hij zich nooit heeft aangepast. Hij kwam vroeg als gay uit de kast, ging om met het Engelse koningshuis toen een popmuzikant helemaal niet geacht werd dat te doen, en heeft zich niet laten afmaken door de pers. Hij heeft alles meegemaakt wat een rockster kan meemaken, en het nog overleefd ook.'

Elton John treedt vanavond op in Ahoy', Rotterdam.

Meer over