Elk fietswrak heeft een verhaal

De titel heeft hij al - A Widow for a Year -, en ook het onderwerp staat vast: een moord wordt vele jaren later alsnog opgelost....

HANS BOUMAN

IN EEN UITHOEK van de foyer van het Amsterdamse The Grand. zitten twee mannen aan een tafeltje. De een heeft een stapel volgetikte vellen papier in de hand, de ander lijkt t'ai-chi gebaren te maken, maar dan een graad wilder. Knie omhoog, arm naar voren. Bam! De gebaren worden voorzien van Engels commentaar. Uitleg bij een schriftelijke cursus vrij worstelen?

Even later meldt de kleinste van de twee zich voor zijn volgende afspraak. Zijn linkerhand zit in het verband. Nee, dat heeft niks met worstelen te maken. Ongelukje met een glas in het vliegtuig. We lopen naar buiten, de Oudezijds Voorburgwal op.

'Je moet voortdurend uitkijken hè, want je hoort ze niet aankomen. But I love them. Die fietsers geven Amsterdam iets jeugdigs. Ik weet wel dat ook oudere mensen zich hier per fiets verplaatsen, maar toch. In Londen kun je alleen per taxi van de ene plek naar de andere. Dat maakt die stad voor mij heel versnipperd, gefragmenteerd. Maar Amsterdam is evenwichtig.'

John Irving (53) is een week in Amsterdam, tussen twee verblijven in Duitsland door. 'Vorige week was ik in de Bondsrepubliek, omdat daar zojuist de vertaling van A Son of the Circus is verschenen. In Duitsland verschijnen mijn boeken altijd precies een jaar later dan in andere Europese landen. Misschien is het omdat ze het vertalen van een boek heel serieus nemen. Dat zou een lovenswaardige opvatting zijn. Maar het gevolg is wel dat ik voor promotie naar Duitsland moet als ik al lang met een nieuw project bezig ben.'

In de loop van deze week vertrekt Irving opnieuw naar Duitsland, nu vanwege de Frankfurter Buchmesse. 'Maar ik moest er niet aan denken om de vier vrije dagen ter gelegenheid van de vijfde verjaardag van de hereniging in Duitsland door te brengen', grijnst Irving malicieus. 'Dus vluchtte ik naar Amsterdam.' Amsterdam behoort sinds vele jaren tot zijn favoriete steden. Hij heeft er zijn vaste fitness-adressen aan het Rokin en in het Renaissance Hotel, brengt steevast een bezoek aan Artis en heeft al twee van de drie verjaardagen van zoontje Stewart in een rondvaartboot op de grachten gevierd.

Maar ditmaal waren er ook zakelijke redenen. Een gesprek met zijn vertaler bijvoorbeeld. Irving: 'Volgend jaar verschijnt een autobiografisch boek van mij, The Imaginary Girlfriend. Omdat ik mij mijn hele leven intensief heb beziggehouden met worstelen, zowel actief als als coach, komen er in dat boek nogal wat worsteltermen voor. Die hebben we zojuist samen doorgenomen.'

Een andere reden is de verschijning van de pocketeditie van A Son of the Circus. Uniek is daarbij dat er niet alleen Amerikaanse (Ballantine) en Engelse (Corgi, beide import Van Ditmar) uitgaven in de winkel liggen, maar ook een Nederlandse. Een jaar geleden zorgde uitgeverij Anthos voor een primeur door naast de Nederlandse vertaling ook een Engelstalige gebonden editie op de markt te brengen. Dit jaar komt men met een Engelstalige pocket. Het was voor Irving, die een warme relatie onderhoudt met Anthos-directeur Robert Ammerlaan, reden voor een extra optreden in de Amsterdamse Singelkerk, onder auspiciën van het John Adams Instituut en Anthos.

Maar Irving is vooral in Amsterdam om research te plegen voor zijn volgende roman, A Widow for a Year. Vragen hierover beantwoordt hij met grote terughoudendheid. 'Ik wil niet dat iedereen gaat denken dat Amsterdam in dat boek zal worden wat Bombay in A Son of the Circus was. A Widow for a Year speelt grotendeels in de Verenigde Staten. Een paar scènes - belangrijke scènes, dat wel - zijn in Amsterdam gesitueerd.'

Irvings terughoudendheid is vooral terug te voeren op zijn pogingen om de plot van het verhaal zo veel mogelijk geheim te houden. De spanning van zijn boeken wordt immers grotendeels bepaald door de dosering van informatie.

'De hoofdpersoon van A Widow for a Year is een Amerikaanse schrijfster. Op vrij jonge leeftijd brengt ze een bezoek aan Amsterdam en is daar getuige van een moord. Nee, ik kan niet zeggen waar, want dat is van cruciaal belang voor de plot. Om de een of andere reden rapporteert ze die moord niet aan de politie. Ook over die reden kan ik natuurlijk geen uitsluitsel geven. Gevolg is in elk geval dat de moordzaak onopgelost blijft.

'Jaren later bezoekt ze Amsterdam opnieuw. Ze is inmiddels weduwe geworden en haar leven is dramatisch veranderd. In Amsterdam komt ze in contact met een politie-inspecteur, die indertijd bij het onderzoek betrokken was. Die politieman begint te vermoeden dat deze Amerikaanse vrouw getuige moet zijn geweest van die onopgeloste moord. Dus probeert hij haar aan het praten te krijgen. Meer kan ik er echt niet over vertellen.'

Het onderzoek dat Irving in Amsterdam verrichtte - ook vorig jaar al - behelsde zowel gesprekken met politiemensen als het checken van schijnbaar futiele details. 'Ik wil precies weten hoe lang het lopen is van bureau Warmoesstraat naar een bepaalde plek op de grachten. En dan zowel 's morgens om tien uur als halverwege de middag of 's nachts. Hoeveel van die dumpers - containers?, dat is een goed Nederlands woord - kom je onderweg tegen? Stel dat je in een Amsterdamse gracht naar een lijk dregt, hoeveel fietsen kom je dan tegen per honderd meter? Dat soort dingen moet je weten.'

De fietsen in de Amsterdamse grachten houden overigens niet op Irving te fascineren. 'Elk wrak heeft een verhaal en als schrijver mag je bedenken welk. Was het iemand die in een crisis verkeerde en uit pure frustratie zijn fiets in het water gooide? Ging het om een dief die op zijn bestemming was aangekomen en het bewijsmateriaal wilde opruimen? Was het een geval van vandalisme? Of was de fiets gewoon onherstelbaar kapot? Vijftien fietsen zijn vijftien verhalen, vijftien inspiratiebronnen. Die inspiratie kun je niet achter je bureau opdoen.'

Irving verzamelde in Amsterdam niet alleen gegevens en inspiratiebronnen, maar had ook gesprekken, onder andere met een politiefunctionaris. Diens identiteit wil hij niet prijsgeven. 'Die man was zeer behulpzaam en ik wil niet dat hij wordt lastiggevallen. Ik wilde van hem weten hoe hij bij zo'n onderzoek te werk zou gaan. Op welk moment zou hij gaan vermoeden dat mijn hoofdpersoon wel eens getuige kan zijn geweest van die moord? Naar aanleiding van wat voor soort gebeurtenissen gaat er een lampje branden?'

We lopen via het Oudekerksplein naar de Warmoesstraat, passeren het politiebureau dat in A Widow for a Year ongetwijfeld een rol zal spelen, en komen via de Oudezijds Armsteeg opnieuw op de Oudezijds Voorburgwal. 'Je moet uitputtend onderzoek doen, omdat je in dit stadium nog niet precies weet welke informatie je straks, al schrijvend, nodig zult hebben', zegt Irving. 'Zo weet ik nog niet zeker in welke tijd het boek zal spelen. Misschien laat ik mijn hoofdpersoon haar eerste bezoek aan Amsterdam brengen in de hippietijd. Misschien is ze afgekomen op de verhalen over Damslapers en provo's. Dat betekent dat ik mij niet alleen moet verdiepen in Amsterdam anno nu.'

Een belangrijke reden waarom Irving de moordzaak in Amsterdam laat spelen, is de relatief goede relatie tussen de Amsterdamse politie en de burgerbevolking. 'Die is naar mijn overtuiging beter dan in andere grote Europese steden en zeker beter dan in Amerikaanse steden. Het is in mijn boek van groot belang dat bepaalde informatie vanuit de burgerbevolking naar de politie wordt doorgespeeld. Dat is naar mijn overtuiging meer het geval in Amsterdam dan elders. Wat in mijn boek gebeurt zou in Amsterdam het minst sensationeel en het meest aannemelijk zijn.'

Via de Korte Niezel zijn we de Oudezijds Achterburgwal opgelopen. Gelet op Irvings belangstelling voor sex kan het niet anders of de rosse buurt krijgt een rol van belang in A Widow for a Year. Maar de schrijver zwijgt als het graf, al blijkt uit zijn vertoog over de verschillen tussen de bordelen van Bombay en Amsterdam, dat hij zich ook in deze materie heeft verdiept. Wel geeft hij nog een paar gegevens prijs over de moordenaar in zijn boek.

'De moordenaar en de politieman zullen, naar het zich laat aanzien, een soort afgeleiden zijn van de moordenaar en de politieman in A Son of the Circus, maar met een tegenovergesteld karakter. De seriemoordenaar in Son, Rahul, is een transseksueel die gedreven wordt door een krankzinnige woede. De politieman, Patel, is bij al zijn succes een wat depressieve, treurige man.

'In Widow wordt de moordenaar een keurige man die zich absoluut niet als een potentiële misdadiger ziet, en min of meer per ongeluk een moord begaat. Vervolgens doet hij er alles aan om ontdekking te voorkomen. Mijn Amsterdamse politieman zal een man met veel verbeeldingskracht moeten worden. Hij zal een profiel moeten scheppen van iemand die hij niet kent. Dat is trouwens een fascinerende overeenkomst tussen de taak van de schrijver en die van de politieman. Daarom waren mijn gesprekken met de Amsterdamse rechercheur zo boeiend.'

De Oudezijds Achterburgwal ligt er zonnig bij. Nieuwsgierige toeristen werpen blikken naar de Oosteuropese vluchtelingen achter het glas. Irving slaat de taferelen geamuseerd gade. 'Veel wandelaars kijken hier hun ogen uit, maar ik denk dat ook de meisje zich redelijk vermaken. Want in hun opwinding letten veel mannen niet op waar ze lopen. Het is mij al heel wat keren gebeurd dat ik één van hen tegen zo'n Amsterdammertje zag botsen. Pats, middenin het kruis! Ik denk dat die meiden zich rotlachen.'

Meer over