EK kijk je zo (7)

V maakt het niet te vermijden EK-kijkgeweld leuker voor de zijdelings geïnteresseerde. Met kijkplezier-verhogende weetjes. Deel 7: Voetbal en mode.

MIRJAM BOSGRAAF

1 Voetbalmode kan revolutionair zijn.

'Design gaat niet over grote gebaren, maar over het kleine', zei de Engelse pakkenontwerper Paul Smith een paar weken terug in de Volkskrant. 'De revers net een tikkie hoger of een halve centimeter breder.' Als je dat al ergens terugziet, is het in het voetbalkostuum. Ondanks de beperkte speelruimte slagen ontwerpers erin voor elk EK of WK een nieuw tenue te ontwikkelen. Er hebben zich zelfs kleine revoluties afgespeeld in de geschiedenis van het voetbaltenue. De Italianen die in 2000 in een vrouwelijk driekwart mouwtje speelden. Óver de elleboog. Oranje dat in 2006 aantrad in ongehoord lange, witte flodderbroeken, geïnspireerd op overgrootvaders elftal van 1905. De Fransen die vorig jaar een uitshirt met Bretonse strepen introduceerden. Een elftal als een Jean Paul Gaultier-reclame. Of het thuisshirt van de Engelse keeper Joe Hart op dit EK. Aquamarijnkleurig met grote kruizen. Bepaald geen voetbalkleur. Hij droeg het van schrik maar één keer.

2Voetbalmode kan vreemd zijn.

Elk decennium heeft zijn eigen karakter. De jaren negentig van de vorige eeuw bijvoorbeeld kenden een overload aan kleurige blokjes, driehoekjes en rechthoekjes. Hoogtepunt: het shirt van de Mannschaft uit 1994. Dat Duitse shirt had zo'n overheersende laag rood-zwart-gele ruiten op de schouders, dat het leek of Klinsmann en de zijnen een Peruaanse poncho op de markt hadden gekocht, met bijgeleverde panfluit. Of de jaren nul. Een vreemde tijd. Toen waren kleurbanen in de mode, of meer lapjes eigenlijk. Alsof de moeder van de speler een stuk stof op het shirt had genaaid, omdat haar jongen ermee in het prikkeldraad had gezeten. Deze mode manifesteerde zich ook op plaatsen waar niemand donkere lapjes zou wensen. De Tsjechen speelden in 2002 met een grote donkerblauwe lap onder de oksels.

3Voetbalmode anno nu heeft zijn eigen sores: mandarijnkragen en Miss World-sjerpen.

Retro is in dit EK. Het Portugese shirt met de groene rand aan de hals doet terugdenken aan het Portugese WK-shirt uit 1966, en de Italianen hebben een polokraagje uit de jaren tachtig geleend. De kraag was sowieso terug binnen de lijnen. De opstaande 'mandarijnkraag' van de Fransen, geïnspireerd op de vroegere Franse marine, of het miniatuur V-halskraagje van de Engelsen. Beetje cricket. Wat u ook zag en ziet in de EK-mode van 2012: de diagonaal. Het Duitse team heeft diagonalen op het shirt, over het Russische shirt liep er een als een Miss World-verkiezingssjerp. Zeer opvallend: het Zweedse uitshirt, helaas niet meer te zien: donkerblauw met felgele sjerp. Er werd druk getwitterd over de gelijkenis met het tenue van Virgil Tracy. 'Thunderbirds are go!'

4 Die lange broek is niet heel flatteus.

Nog een stevige trend dit EK: de lange broek. Bijna tot op de knie. Econoom George Taylor beredeneerde in de jaren twintig dat de rokken lang worden als het slecht gaat met de economie. Dat geldt blijkbaar ook voor de broeklengte van de voetballers. 'Het tenue is de laatste jaren steeds minder sexiër geworden', zegt modeontwerper en kunstenaar Aziz Bekkaoui, die het EK met grote interesse volgt. 'Ze dragen lange boxershorts eigenlijk. Sommige voetballers zijn al niet groot, en met deze broeken vallen hun benen bijna helemaal weg.' Bekkaoui verlangt naar de korte broekjes met split uit de jaren zeventig. 'Daar staat tegenover dat de Fransen, die er bijzonder stylish uitzagen met die blauwe streepjes, hun 'ondergoed' wel strak op de huid dragen. Torsotonend zogezegd. En sexy, toch wel.

5 Beckhamism rules.

Opnieuw Bekkaoui: 'Sinds David Beckham heerst de metroman op het veld. Die is ontzettend met zijn uiterlijk bezig: crèmes, gladde benen, flinke pecs, coupe soleil, Christiano Ronaldo die in de rust van kapsel wisselt, het Italiaanse elftal dat door Dolce & Gabbana in het pak is gestoken, Wesley Sneijder met die tatoeage van Yolanthe...' De vele voetbaltattoos rekent Bekkaoui er ook toe. 'De extreme aandacht voor het uiterlijk en voor zichzelf is typisch voor de voetballer van nu. Wonderlijk, want verder is het natuurlijk een heel masculiene wereld. Iedereen heeft dezelfde blonde, rondborstige voetbalvrouw, en ik denk dat de Italianen doodsbang zijn dat er een homo tussen de Azurri's rondloopt.'

6 Maar...

Toch heeft Bekkaoui het idee dat er in de verte een tegenbeweging op komst is. 'Misschien weer eens een voetballer met harige benen en een bebrilde vriendin die Sartre leest.' Wat hij nog liever wil, is dat voetballers zich laten zien als sociale mensen, die zich bewust zijn van hun bindende rol in de maatschappij. 'En begaan zijn met de wereld. Je zag het bij FC Barcelona dat een tijdje met Unicef op het shirt rondliep. Was dat het begin? Ik weet het niet, het is alweer een paar jaar geleden. Voorlopig heeft Beckham nog veel invloed op het veld.'

7 Ceci n'est pas un maillot. C'est une bouteille.

Nog een aspect van de lichaamscultuur: de moderne voetballer zweet nauwelijks, althans voor het oog. Dat komt door de high tech-voetbalshirts - met Dri-FIT-technologie (voor de zweetafvoer) en lasercut ventilatie (extra luchtgaatjes onder de oksel). Nike, een van de hofleveranciers van het EK, o.a. voor het Portugese elftal, fabriceert ze uit gerecyclede plastic flessen. Elk tenue (96 procent polyester, met een plukje katoen) is gemaakt van 13 flessen. Sinds 2010 heeft Nike er al 15 miljoen in sportkleding veranderd. Vraag je naar de stof van de shirts, dan is het antwoord vanuit Londen: 'Het is geen stof. Het is een vochtmanagementsysteem.' En dan heb je nog de pro-combat ondershorts, die bescherming bieden tijdens een sliding, sokken met extra demping en de Clash-collectie voetbalschoenen. Die met de fluorescerende hak, in rood-roze, helgroen, zwart en blauw. De rood-roze is voorzien van asymetrische vaportractie, wat het makkelijker maakt om 'plotseling van richting te veranderen'. Waarom die Clash-kleuren ongemerkt een retrogevoel oproepen? Het zijn de kleuren van Doe Maar-lp's uit uw jarentachtigjeugd.

8 De cijfers en letters zijn ook speciaal ontworpen, soms letterlijk met knip- en plakwerk.

Rugnummers en rugletters. De meest onbewuste voetbalmode, behalve als de rugnummers niet duidelijk zijn, zoals die lichtgrijze van Oranje. Speciaal ontworpen waren de ovaalronde, rode letters en cijfers 'met driedimensionale look' van het Engelse team van letterontwerper Paul Barnes. Hij modelleerde de letter naar een houtsnijletter uit de 19de eeuw. Maar de dolste is de 'Gaffer' op de Italiaanse shirts van Puma. Voor deze namen en nummers knipte en plakte het Londense designburo GBH stukjes kapotgescheurde 'gaffertape' aan elkaar in lettervorm. Dat kostte 150 rollen tape. Resultaat? Kijk maar naar de rug van Balotelli.

10 Blauwe elftallen wonnen het WK en EK het meest.

12 keer, om precies te zijn. Op de tweede plaats: wit (10 keer). Rode teams behaalden zes overwinningen (een beetje valsspelen is dat wel, omdat Argentinië zowel bij wit als blauw is meegerekend). Rood, wit en blauw zijn ook de belangrijkste voetbalkleuren volgens de Engelse zoöloog en antropoloog Desmond Morris. In zijn voetbalboek The Soccer Tribe schrijft hij over kleuren als 'belangrijke stamsignalen' op het veld. Kleuren zijn er onder andere 'om psychologisch voordeel mee te behalen en de vijand te intimideren'. Je laat ermee zien: 'ik ben voor niemand bang', 'ik durf mij zelf te laten zien'. Hoe feller de kleur, hoe stoerder de drager.

11'Alles wijst naar rood als effectiefste voetbalkleur.'

Aldus Morris. Rood is schel en hard, het best zichtbaar, en staat voor energie, leven, kracht en macht. Terwijl blauw de kleur is van vrede, rust, en harmonie. Toch dragen zoals gezegd veel teams blauw met succes. Morris theorie: 'Blauw zorgt voor vertrouwen en loyaliteit in het team, wat ook een psychologisch voordeel is.' En wit? Dat is op zich een vreemde nonkleur, die toch krachtig kan zijn door zijn 'symbolische etiket'. Het is namelijk van oudsher de kleur van eer en heldenmoed.

11 Rood is een 'naderende kleur'

'Vergeet de kleur van de keeper niet', zegt Stephanie Kraneveld, kleurexpert bij Akzo Nobel, 'daar is onderzoek naar gedaan. Kleuren als rood, geel, en oranje zijn 'naderende' kleuren, die komen op je af. Een kamer met rode muren oogt kleiner dan hij is. Spelers zouden banger zijn voor een keeper in het rood, geel of oranje dan in een andere kleur. De Engelse keeper verruilde zijn turquoise shirt na een keer spelen voor een rood exemplaar. Toeval?'

12 Strijdlustige kapsels: coupe ritssluiting.

Voetbal is en blijft, volgens antropoloog Desmond Morris, een 'stammenstrijd'. Kun je nog aan iets anders dan aan kleuren zien dat de mannen strijders zijn? Ja. Bij sommigen tenminste. Het haar is de sleutel. Er zijn strijdcoupes die rechtsstreeks zijn geleend van oude strijdlustige stammen. De Maori-knot van Zlatan Ibrahimovic bijvoorbeeld, of de 'veter' van Fernando Torres. Zo'n veter is ook gevechtsmode bij de Kombai op Papoea-Guinea, maar die dragen er een neusbot bij. Of natuurlijk de 'Mohican', zo'n baan haar in het midden, eerder al door punkers afgekeken van Mohicaanse indianenstammen. David Beckham introduceerde de Mohican op het veld. De Portugese Raul Meireles heeft er een, net als Mario Balotell. De rebelse Italiaan draagt hem in een wat gemodificeerde versie, als blonde ritssluiting.

13 En nee, tatoeages zijn geen strijdsignalen.

En de vele tatoeages? Er is bijna geen voetballer meer zonder. Het is maar de vraag of ze gezet worden om de tegenstander te imponeren. Desmond Morris, daar is-ie weer, denkt van niet. De antropoloog zei in The Daily Mail dat er in alle culturen subculturen zijn die hun lichaam 'mutileren' en aanpassen, en dat de eerste reden voor het zetten van tatoeages is: mode. Reden twee: tonen dat je hard genoeg bent om de pijn van injectienaalden te doorstaan. Drie: laten zien dat je bij een bepaalde club hoort.

Aziz Bekkaoui merkte eerder al op dat tatoeages deel uitmaken van de lichaamscultuur van de voetballers. Die showen dat ze trendgevoelig zijn, en benadrukken met hun tatoeages hun persoonlijkheid. Hun lichaam is hun identiteit.

De tatoeages van de Spaanse spits Fernando Torres

Op zijn rechterbovenarm: de naam van dochter Nora. Op zijn linkeronderarm: zijn eigen naam in het 'tengwar', de 'Lord Of the Rings-taal'.Op zijn linkerbovenarm: de naam van zijn vriendin Olalla.Op zijn rechteronderarm: 'zijn' nr 9.Op zijn rechteronderbeen: De datum VII-VII-MMI (7 juli 2001), vermoedelijk de datum van het eerste afspraakje met zijn vriendin.

De tatoeages van de Engelse spits Wayne Rooney

- Onder aan zijn rug: het woord 'then'. Staand naast een goede vriend die het woord 'OK' onder aan zijn rug heeft laten etsen, vormen ze samen: 'OK then'.

- Op zijn rechteronderarm: de titel van een album van Stereophonics Just enough education to perform.

- Op zijn rechterbovenarm: een Keltisch kruis met daarboven de naam van zijn vriendin Coleen.

- Op zijn linkerbovenarm: een St George-kruis met daaronder de woorden 'Proud and English'.

- Op zijn rug: biddende handen met engelenvleugels en de naam van zijn zoon Kai daar binnenin.

undefined

Meer over