EK kijk je zo (6)

V maakt het niet te vermijden EK-kijkgeweld leuker voor de zijdelings geïnteresseerde. Met kijkplezier-verhogende weetjes. Deel 6: de datafabrieken.

Data in het voetbal, we zijn er dol op. Op het EK, waar alleen de uitslag telt, zijn nauwkeurige statistieken van groot belang voor de voorbereidingen van de elftallen. De NOS experimenteert dit toernooi met het EK-lab, waarin verzamelde data voer zijn voor de voor- en nabeschouwingen. Het gaat verder dan balbezit en schoten op doel. Veel verder.

1 Met het EK-lab wil de NOS verdieping van de programma's bereiken.

Tot aan de eliminatie van het Nederlands elftal was het EK-lab een vast blokje in het dagelijkse EK Journaal. Met de uitschakeling van Oranje is het EK Journaal opgeheven, maar het EK-lab maakt nog steeds deel uit van de voor- en nabeschouwingen. Het lab geeft de cijfers achter de analyses, als basis van nieuwe analyses. De gegevens zijn afkomstig van softwarebedrijf en dataverzamelaar ORTEC, met als tv-woordvoerder de video-analist van Ajax, Michele Santoni. Met het EK-lab wil de NOS de voorbeschouwingen verrijken door 'niet te hoeven praten over een speler die 'volgens mij' niet heel goed speelt', zegt de hoofdredacteur van NOS Sport Maarten Nooter. 'De cijfers bewijzen of een speler wel of niet in vorm is.'

2 De data zijn enorm rijk.

Elke keer als een speler aan de bal komt, is dat een actie. Van alle acties wordt bijgehouden hoe ze zijn uitgevoerd. Is het een duel, dan turft het systeem 1x verlies voor speler A en 1x winst voor speler B. In welke richting ging de bal? Was dat op doel? Waar op doel? Wie schoot de bal? Van binnen of buiten de 16 meter? En deed hij dat met links of rechts? En op welk tijdstip?

3 Elke wedstrijd wordt bijgehouden door vier analisten, onder toeziend oog van een supervisor.

Dat is twee analisten per team. Eén teamlid drukt op een voetbalveldvormig touchscreen, op de plek waar de actie zich voltrok. In codetaal geeft hij door aan teamlid twee wat voor actie het was en hoe deze was uitgevoerd.

Het turven gebeurt voor een computerscherm in een afgesloten ruimte met de beelden van Nederland 1. Dat is praktischer en secuurder dan in het stadion, al wordt soms een actie gemist vanwege een herhaling.

Na de wedstrijd is er een geautomatiseerd verslag in pdf van zo'n zestig pagina's, waarin de belangrijkste variabelen staan. Bijvoorbeeld de veldbezetting van de linkervleugelverdediger of de gemiddelde positie van alle spelers. Dit verslag belandt op het bureau van een data-analist, die de bijzonderheden eruit probeert te filteren. Vermoedt hij een andere opvallende variabel of wil hij een vergelijking toepassen, dan vraagt hij aan de econometrist of hij die uit de pure data wil vissen.

4 In Boekarest zit een extra team analisten te turven, in het geval er iets mis gaat.

De eersterangs data voor dit EK komen uit het Belgische Haacht, een dorp ten noorden van Brussel. Mocht daar de stroom uitvallen of de computer ontploffen, dan staat er in Roemenië een reservebank met analisten klaar die precies hetzelfde bijhouden. Dat zijn dus nogmaals twee analisten per team plus een supervisor.

5 Gouden medaillewinnaar volleybal Peter Blangé staat aan het hoofd van de sporttak van het bedrijf achter de data.

ORTEC Team Support System is een aftakking van ORTEC, dat groot is geworden met planningssystemen zoals de logistiek van Coca-Cola voor Noord-Amerika. Een andere belangrijke man bij het EK-lab is oud-documentairemaker Bernard Krikke, onder meer bekend van het 'groot wetenschappelijk strafschoppenonderzoek' en de documentaire How to win the World Cup. Krikke, nu eigenaar van Facts First Media, stapte met het plan naar Studio Sport- hoofdredacteur Maarten Nooter. Eerst met het idee voor een lossstaand programma, uiteindelijk werd het lab ogenomen in de EK-programma's van de NOS.

6 ORTEC is een van de vele dataverzamelaars in de voetbalwereld.

De data van het EK-lab zijn andere dan die de NOS gebruikt voor de webapplicatie tweedescherm.nl, die weer verschillen van de data die de UEFA in beeld laat zien. Niet alles is handwerk, het systeem begrijpt dat er na een bal over de zijlijn een ingooi volgt en wat het favoriete been van een voetballer is. Er wordt geëxperimenteerd met een trackingcamera in de nok van het stadion, die alle spelers herkent en volgt. Wel wordt een kaal hoofd af en toe voor de bal aangezien.

7 De helft van de Nederland-se Eredivisie-clubs maakt gebruik van deze data.

Die hebben mensen in dienst die de data uit strategische overwegingen vertalen. Ze adviseren de coach over opstelling en speelwijze en adviseren de spelers. Over welk been kun je die en die speler het makkelijkst passeren?

Ook Bert van Marwijk had die informatie tot zijn beschikking. Of NEC-analyticus Wim Rip de bondscoach dagelijks de statistieken van een falend Oranje bracht, is de vraag.

8 'Statistieken zijn verant-woordelijk voor de ratio in emotionele beslissingen die bij sport komen kijken.'

Dit zegt dataspecialist Blangé. 'Vooral als de emoties hoog oplopen, kunnen cijfers uit het verleden de doorslag geven.' Zelf herinnert hij zich het matchpoint tijdens de volleybalfinale op de Olympische Spelen van 1996. Door de druk was het moeilijk helder na te denken, waardoor Blangé koos voor de statistisch grootste kans op een succesvolle afronding: een pass naar Bas van der Goor.

9 Tv-woordvoerder Michele Santoni is analyticus bij Ajax.

Hij werd aangetrokken toen Martin Jol de dienst uitmaakte, die volgens Santoni geen genoegen nam met 'ik denk dat' en cijfers wilde zien. De NOS koos voor Santoni omdat ze een professional wilde en geen presentator. Net zoals een weerman. Santoni, een Italiaan met een Nederlandse moeder, leerde tijdens vakanties in Nederland als kind de taal op straat. Vier jaar geleden kwam hij naar Nederland en ging als trainer aan de slag bij de C1 van HFC Haarlem. Vanwege zijn goede contacten met de familie Jol en zijn opleiding tot ict-expert kwam hij als video-analist bij Ajax terecht. De broer van Martin Jol stuurt Santoni na elke uitzending een plagerig sms'je met de taalfouten die hij heeft gemaakt.

Hoofdredacteur van NOS Sport Maarten Nooter over nut en noodzaak van het gebruik van sportdata.

undefined

Meer over