nieuws

Eindverslag Hamer: VVD en D66 schrijven ‘proeve van regeerakkoord’, half augustus moet formatie starten

Informateur Hamer voorziet dat de onderhandelingen over een nieuwe coalitie pas half augustus beginnen. Voor die tijd moeten VVD-leider Mark Rutte en D66-Leider Sigrid Kaag een ‘proeve van een regeerakkoord’ schrijven waar andere partijen zich mogelijk bij kunnen aansluiten.

Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD) na afloop van hun gesprek met informateur Mariette Hamer. Beeld Freek van den Bergh/VK
Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD) na afloop van hun gesprek met informateur Mariette Hamer.Beeld Freek van den Bergh/VK

‘Het is van belang dat de twee grootste partijen, beide winnaars van de verkiezingen, verantwoordelijkheid nemen voor het vervolg van het proces en er door hen een stap wordt gezet om te komen tot een meerderheidscoalitie’, schrijft informateur Mariëtte Hamer in haar 109-pagina’s tellende eindverslag aan Kamervoorzitter Vera Bergkamp.

Hamer wil dat Rutte en Kaag nu ‘zelf de pen oppakken’ om uiterlijk ‘binnen enkele weken een document op hoofdlijnen te schrijven’ waarbij ‘andere partijen die nodig zijn voor een meerderheidsvariant’ zich later kunnen aansluiten. Zij is bereid de VVD- en D66-leiders te begeleiden tijdens hun schrijfsessie. Woensdag debatteert de Kamer over Hamers conclusie.

Tot nu toe verloopt de kabinetsformatie uiterst traag. Er is een hoop gepraat, maar de facto zijn de partijen nog niets opgeschoten sinds de verkiezingen van 17 maart. De plannen van Rutte en Kaag moeten over tweeënhalve week af zijn, op 9 juli, net voordat het zomerreces in Den Haag begint. Daarna nemen de partijleiders drie of vier weken rust zodat zij half augustus fris aan de ‘echte coalitie-onderhandelingen’ kunnen beginnen.

De ongebruikelijke stap om de twee winnaars van de verkiezingen samen een grove schets van een regeerakkoord te laten schrijven om onderhandelingen met andere partijen mogelijk te maken, is volgens Hamer de enige overgebleven optie waarvoor geen blokkades worden opgeworpen. Haar eerdere oproep aan de zes overgebleven formatiekandidaten om afgelopen weekeinde ‘over hun eigen schaduw heen te stappen’ leidde niet tot enige beweging.

Basis voor regeerakkoord

Het document van Rutte en Kaag wordt nadrukkelijk geen eindversie van een regeerakkoord waar andere partijleiders alleen maar bij het kruisje kunnen tekenen. Het is de bedoeling dat partijen die zich herkennen in de problemen en oplossingen die Rutte en Kaag optekenen, kunnen meeonderhandelen over een definitief regeerakkoord.

De thema’s waarover het duo zich moet buigen zijn zo complex, hebben de betrokken partijen vastgesteld, dat die niet in een kortetermijn-herstelplan kunnen worden gegoten, schrijft Hamer. Zoals de stikstofcrisis, de woningnood, de arbeidsmarkt en het toeslagenstelsel.

Rutte noemde het dinsdag ‘een heel goed plan’ om met Kaag een document op hoofdlijnen te schrijven. Wat hem betreft kan dat als basis dienen ‘voor wat hopelijk ooit een regeerakkoord wordt’. D66-leider Kaag benadrukt dat haar inzet bij de gesprekken ‘onverminderd progressief’ zal zijn. Haar voorkeur blijft een brede coalitie vanuit het politieke midden: VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks.

Onderlinge blokkades

De werkwijze is een noodgreep van Hamer. De kabinetsformatie zit al maanden muurvast, omdat de overgebleven formatiekandidaten onderling blokkades opwerpen. PvdA en GroenLinks willen elkaar niet loslaten, terwijl VVD en CDA juist niet met twee linkse partijen willen regeren. D66 vindt een doorstart van het huidige demissionaire kabinet met de ChristenUnie op dit moment ‘niet wenselijk’ gezien de fors uiteenlopende standpunten over onder meer medische ethiek.

Opvallend is dat de rechtse partijen tot nu geen inhoudelijke reden hebben gegeven waarom ze niet met PvdA en GroenLinks om tafel willen. De liberalen en christendemocraten vrezen in het algemeen een te grote linkse inbreng als beide partijen meedoen. Ook vinden zij het risico op instabiliteit groter bij een vijfpartijencoalitie dan een met vier partijen. Zeker is dat PvdA en GroenLinks niet beide nodig zijn voor een meerderheid in de Tweede Kamer. Ploumen en Klaver steunen het voorstel om Rutte en Kaag aan het werk te zetten, maar storen zich er wel aan dat niet eens een poging is gewaagd er samen uit te komen.

Meer over