Eindelijk weer bouwen

Milieuliefhebbers zien het Groene Hart verloren gaan, voor bestuurders is de Nota Ruimte een verademing...

Door Sanne ten Hoove

Zeldzame ringslangen komen er niet voor. Rugstreeppadden, kamsalamanders en libelles evenmin. Toch wil Ron Gast het weiland dat voor hem ligt per se behouden. Je hebt goede en minder goede gebieden. Als je dit volbouwt schuift de verstoring opnieuw op.`

Gast staat op een oude vuilstort aan de rand van Woerden. Het is koud, nat en het waait. In de verte raast het verkeer van de A12. Samen met zeven andere milieu-liefhebbers tuurt hij in de verte, zich bewust van het dreigende onheil. Hier verrijst straks weer zo`n lelijk kantorenpark, volgebouwd met blokkendozen, zonder enige sfeer. Het Groene Hart zal weer een stukje kleiner worden.

De Nota Ruimte is de grote boesdoener, vindt Gast, voorzitter van Stichting Groene Hart. Die heeft gezorgd voor een lastig bestuurlijk klimaat. Veel partijen willen alleen maar bouwen, bouwen, bouwen.` Onder PvdA-minister Jan Pronk was dat wel anders. Die trok tenminste rode contouren om steden en dorpen. Daarbuiten mocht niet worden gebouwd.

VVD-minister Dekker zette hier resoluut een streep door. Haar Nota trad op 17 mei in werking en sindsdien zijn de remmen los, meent Gast. Gemeenten willen allemaal een eigen bedrijventerrein voor hun timmerfabriek of hun vleesverwerker. Ondertussen laten ze oude terreinen verloederen.` De provincies zien volgens Gast nauwelijks toe op deze ruimteverspilling. Vandaag bezoekt hij met leden van Milieudefensie de Oude Rijnzone, het gebied tussen Leiden en Bodegraven. Samen maken ze een fietstocht door het landschap, dat de de bestuurders integraal` willen ontwikkelen`, met respect voor de landschappelijke en recreatieve kwaliteiten.` Willem Verhaak van Milieudefensie ziet de bui al hangen. Over tien jaar is de hele polder volgebouwd. Daar kun je vergif op innemen.`

De Zuid-Hollandse gedeputeerde Leen van der Sar denkt daar heel anders over. Hij vertelt opgetogen over de mogelijkheden die de Nota Ruimte hem biedt. Hij kan boeren verleiden hun ligboxenstallen te slopen, door ze een bouwvergunning voor een huis te geven. Voorheen mocht dat niet, waardoor er niets gebeurde en de boel verpauperde.` Elders mag een bedrijventerrein uitbreiden, mits de bebouwing groen wordt ingepakt`. Deze flexibiliteit kon Pronk niet opbrengen. Hij was volkomen bezeten van het idee het Groene Hart te beschermen door niets toe te staan. Ondertussen zocht iedereen naar de mazen in de wet.`

De CDA-gedeputeerde denkt met afgrijzen terug aan de tijd van Pronk. We zaten met alle belangengroepen en overheden en overheden in één kamertje. We praatten veel, maar bereikten weinig.` Nu werken de provincies Utrecht en Noord- en Zuid-Holland eensgezind samen in de Stuurgroep Groene Hart. Eind dit jaar presenteren ze hun plannen aan minister Veerman van Landbouw, die verantwoordelijk is voor het Groene Hart.

In het Brabantse Gemert buigt CDA-wethouder Harrie Verkampen zich over een landkaart. Hij wijst aan waar op dit moment woningen staan gepland. Dankzij de Nota Ruimte mag de gemeente eindelijk weer bouwen. Jarenlang konden we onze eigen bevolking niet helpen. We joegen onze jongeren de stad in`, vertelt Verkampen. Sommigen bleven bij hun ouders wonen omdat ze niet weg wilden. Anderen namen hun toevlucht tot campings, schuurtjes of garages. De CDA`er spreekt van bureaucratische waanzin`. We hadden voldoende grond, voldoende geld en voldoende vraag. Van alle kanten werd ik door bewoners belaagd.` Oogluikend stond hij illegale bewoning toe. Maar dat houd je niet vol. Een systeem dat niet gebaseerd is op regels stort in.`

Nu bouwt de gemeente Gemert vijf keer zoveel woningen als eerst. Door een tweejarig bouwverbod bedraagt de achterstand 260 woningen. Als die is ingelopen zullen jaarlijks circa 130 woningen worden opgeleverd. De helft daarvan wordt in de dorpskernen gebouwd, de rest daar vlak buiten. Dat het landschap wordt aangetast, vindt Verkampen onzin. Ik heb nog geen klacht binnengekregen. We bouwen ook op landbouwgrond, niet tegen de natuur aan.` Hij verdenkt Pronk van boosaardige motieven. Het platteland is jarenlang doelbewust ontvolkt.`

Wim van Lith, voorzitter van de Vereniging Kleine Kernen Brabant, stuurt zijn auto langs een recente bouwplaats. Acht lokale jongeren hebben er voor 150 duizend euro een eenvoudige eengezinswoning betrokken. De nieuwbouwwijk, die pal naast een maïsveld ligt, wordt gekenmerkt door boerderettes.

Van Lith legt uit waarom het belangrijk is dat juist jongeren niet wegtrekken. Jonge gezinnen zijn belangrijk voor het verenigingsleven. De kinderen zitten op school en op de sportclub. De ouders helpen mee in de buurt.` De gevolgen van de bouwproblemen waren volgens hem al zichtbaar. De schoolklassen werden fors kleiner.`

De leden van Milieudefensie zijn aangekomen in Alphen aan de Rijn-Oost, waar een containerterminal en een bedrijventerrein staan gepland. Mooi weiland gaat ten onder`, sombert Piet van de Werf. Hij voorspelt een ontiegelijke horizonvervuiling`, want om ruimte te besparen gaan de bedrijfsgebouwen de lucht in. Maar was Milieudefensie daar juist niet voor? Willem Verhaak: Hoogbouw hoort natuurlijk in de stad, niet hier in het groen.`

Meer over