Analyse

Einde aan de oude ‘special relationship’ met de VS voelt voor Britten als een verraad

Na de Brexit volgt voor de Britten Amexit, een afscheid van de Amerikanen. Aan Londen is het nu de taak om invulling te geven aan de Brexit-slogan ‘Global Britain’.

Britse militairen vertrekken noodgedwongen uit Afghanistan. Amerika is onvermurwbaar en de rest van de wereld heeft maar te volgen. Van een 'speciale band' van de Amerikanen met de Britten is kennelijk geen sprake meer.
  Beeld AP
Britse militairen vertrekken noodgedwongen uit Afghanistan. Amerika is onvermurwbaar en de rest van de wereld heeft maar te volgen. Van een 'speciale band' van de Amerikanen met de Britten is kennelijk geen sprake meer.Beeld AP

Gebroederlijk zitten ze naar elkaar op een bankje, Winston Churchill en Franklin D. Roosevelt. ‘Allies’, zo heet het kunstwerk van Lawrence Holofcener op Bond Street, in het Londense Mayfair. De Brits-Amerikaanse kunstenaar heeft de oorlogsleiders en bondgenoten van weleer voorzien van lachende gezichten. Het is een romantische voorstelling van de special relationship, een frase die van Churchill afkomstig is. Van de angelsaksische broederschap is nu weinig meer over, mocht deze überhaupt hebben bestaan.

‘Leeg’

Britse politici hadden afgelopen week moeite hun afkeer van Joe Bidens optreden in Afghanistan onder stoelen of banken te steken. In het Lagerhuis noemde Afghanistanveteraan Tom Tugendhat het ‘schaamteloos’ dat de Amerikaanse president de schuld van de chaos bij het Afghaanse leger legde. Oud-Kamerlid Rory Stewart, die zeer goed bekend is met het verleden en heden van Afghanistan, noemde de toespraak die Biden na de val van Kabul hield ‘leeg, verstoken van empathie, en naïef pessimistisch’.

Voormalig premier Tony Blair, die medeverantwoordelijk was voor de invasie van het Aziatische land, noemde het Afghanistanbeleid van de Democraat ‘imbeciel’. Boris Johnson en zijn ministers weigerden Biden af te vallen, maar achter de schermen zouden ze woedend zijn. Anonieme bewindslieden hebben vraagtekens gezet bij de geestesgesteldheid van de Witte-Huisbewoner, waarbij kleurrijke bewoordingen als gaga en doolally zouden zijn gevallen. Anti-amerikanisme is niet langer exclusief links.

Boris Johnson heeft Biden gesmeekt om langer op Afghaanse bodem te blijven, teneinde de evacuatie te kunnen voltooien. Zeker 150 Britten bevinden zich nog in Kabul, net als duizenden Afghanen die recht hebben op Brits asiel. Biden negeerde de oproep. Sterker, lange tijd nam hij de telefoon niet eens op. Het is voor de Britten duidelijk dat Biden het America First van zijn voorganger heeft voortgezet. Bij Donald Trump, echter, was het Britain Second. Op welke plaats de Britten in Bidens rangorde staan, is gissen.

Speciale vriendschap

Voor de Britten voelt het als het verlies van hun beste bondgenoot. Op het eiland is de verhouding tussen de twee naties altijd vergeleken met die tussen de Grieken en de Romeinen, een vergelijking waarmee een classicus als Johnson zeker kan leven. De Amerikaanse alleingang in Afghanistan heeft het vertrouwen geschaad, het gevoel dat er een speciale vriendschap was. Wat dat betreft is het te vergelijken met de Brexit, toen er op het vasteland verdriet was over het verrassende vertrek van de Britten uit de Europese Unie.

Nu het Verenigd Koninkrijk niet langer de brug vormt tussen Amerika en de rest van Europa, is het zoeken naar een andere rol begonnen. Remainers zoals oud-staatssecretaris van Europese Zaken David Lidington hebben al gepleit voor het aanhalen van de banden met Europese landen, zoals het vormen van een Europese tak van de Navo. Brexiteers daarentegen kijken liever naar andere Engelstalige landen, zoals Canada, Australië en Nieuw-Zeeland, alsmede de grootste democratie ter wereld: India.

Voor de in New York geboren Johnson, die altijd sceptisch is geweest over de term special relationship, is het nu zaak invulling te geven aan een nieuwe: global Britain. Londen beseft dat het nooit de door Washington verlaten functie van ’s werelds politieagent kan vervullen. De nadruk zal liggen op internationale vrijhandel, diplomatie en op gerichte militaire interventies (bij dat laatste dient de succesvolle interventie in Sierra Leone, 21 jaar geleden onder Blair, als voorbeeld), oftewel: een speciale band met de rest van de wereld.

Meer over